Η επιστημονική ενασχόληση με τον αυτισμό έχει ξεκινήσει από τις αρχές της ιατρικής ιστορίας, με το ενδιαφέρον να κορυφώνεται τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για μια διαταραχή που κατά κύριο λόγο εμφανίζεται για πρώτη φορά στην παιδική ηλικία, αλλά τα συμπτώματά της πολλές φορές εμμένουν και στην ενήλικη ζωή.
Έχοντας ως κεντρικό θέμα τον αυτισμό και όλες τις παραμέτρους γύρω από αυτόν, διοργανώνεται στη Λουιζιάνα της Αμερικής το Διεθνές Συνέδριο για τον Αυτισμό, που έχει ως στόχο να λύσει το παζλ του αυτισμού.
Το Διεθνές αυτό Συνέδριο επικεντρώνεται στην αιτιολογία, τις θεραπείες και τη διάγνωση του αυτισμού, καθώς και των σχετικών με τον αυτισμό διαταραχών. Κορυφαίοι επιστήμονες από τη διεθνή ιατρική κοινότητα (νευρολόγοι, ψυχίατροι, ψυχολόγοι, παιδίατροι, κοινωνιολόγοι κλπ) συμμετέχουν στο Συνέδριο του Αυτισμού παρουσιάζοντας εργασίες βασισμένες στην έρευνα, καθοδηγούμενες από τα παγκόσμια θεωρητικά πλαίσια για τον αυτισμό και επιστημονικά τεκμηριωμένες.
Στο Διεθνές Συνέδριο για τον Αυτισμό (12-14 Απριλίου 2007) συμμετέχει και η δική μας ερευνητική ομάδα καταδεικνύοντας με την μελέτη της τα διαφοροδιαγνωστικά εκείνα «κλειδιά» μεταξύ αυτισμού και του συνδρόμου υπερκινητικού παιδιού (ADHD)που θα θέσουν τη σωστή διάγνωση στην εκάστοτε περίπτωση και θα αποτελέσουν τη βάση για τον κατάλληλο θεραπευτικό συνδυασμό του αυτισμού. Ενδιαφέρουσα, είναι επίσης, η συμβολή των νευροφυσιολογικών μεθόδων (Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα-ΗΕΓ κ.α.) για τη διάγνωση και παρακολούθηση της πορείας του αυτισμού, όπως διαφαίνεται μέσα από τη μελέτη μας.

ΥΠΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ο στόχος με την ύπνωση είναι να επιτευχθεί ένα επίπεδο εγρήγορσης του ατόμου που θα επιτρέπει την είσοδο μιας ελάχιστης πληροφορίας. Η όλη προσπάθεια βασίζεται στη γνώση ότι ο ανθρώπινος οργανισμός κληρονομικά αποτελεί ένα ιδανικό φορέα στοιχείων πληροφορίας. Δηλαδή, υπάρχει η πεποίθηση πως η διάδοση των πληροφοριών εντός του οργανισμού έχει ανάλογη συμπεριφορά με αυτή των γονιδίων. Όπως το σώμα χρειάζεται τα γονίδια για να αναπτυχθεί και να αναπαραχθεί, έτσι και τα μικρά πακέτα πληροφοριών χρειάζονται το σώμα προκειμένου να διαδοθούν. Πρόκειται για την ανθρώπινη ικανότητα της μίμησης που δεν την βλέπουμε σε άλλα θηλαστικά ζώα. Ενώ τα ζώα προχωρούν στη ζωή τους αυτό-πειραματιζόμενα ο άνθρωπος διαθέτει τεράστια ποσότητα από συνδυασμούς πληροφοριών που είναι γονιδιακά ενταγμένες μέσα του. Οι πληροφορίες αυτές μπαίνοντας στον ανθρώπινο οργανισμό όχι μόνο αποθηκεύονται, αλλά τροποποιούνται και εξελίσσονται. Η εξέλιξη αυτή γίνεται με ανάλογο τρόπο με αυτό της εξελικτικής βιολογίας. Το επιδιωκόμενο με την ύπνωση είναι να φτάσει το επίπεδο εγρήγορσης του ατόμου σε ένα τέτοιο σημείο προκειμένου να επιτρέπει την είσοδο του επιθυμητού πακέτου πληροφορίας ταυτόχρονα με τη συνειδησιακή υποστήριξη. Για αυτό το λόγο λαμβανομένου υπόψη της δομής των εγκεφαλικών κυττάρων που χρησιμοποιούνται για αυτή τη δουλειά (κύτταρα – κάτοπτρα, κύτταρα – economo) με κατάλληλη τεχνική φέρεται ο υπνωτιζόμενος έτοιμος να δεχθεί από τον υπνωτιστή την επιθυμητή πληροφορία.
Ο υπνωτιζόμενος είναι, λοιπόν, το άτομο που γίνεται ο φορέας της διαβιβαζόμενης από τον υπνωτιστή πληροφορίας. Ο υπνωτιστής χρησιμοποιεί την τεχνική για να εντυπώσει με ποικίλους τρόπους την πληροφορία στον υπνωτιζόμενο. Για αυτό ακολουθείται ένας τύπος συμπεριφοράς, ομιλίας, χειρονομιών και εργαλείων. Μέσω αυτών των διαδικασιών δέχεται ο υπνωτιζόμενος την πληροφορία με διάθεση να τη χρησιμοποιήσει. Η αφομοίωση αυτής της πληροφορίας κατά την ύπνωση γίνεται μέσω περιορισμού της συνειδιακής υπερέντασης προκειμένου να μην υφίσταται η κριτική ικανότητα του υπνωτιζόμενου σε υψηλό επίπεδο. Γεγονός που φέρνει την αποδοχή της πληροφορίας και την αυτοενίσχυσή της. Με κατάλληλους χειρισμούς και συνδυασμούς ερεθισμάτων καταγράφεται το πακέτο πληροφορίας από τον υπνωτιζόμενο και με ένα επίκτητο αντανακλαστικό επαναπροσαρμόζεται ή επαναφέρεται. Κατά αυτόν τον τρόπο η διαδικασία της υποβολής δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αναπαραγωγή μιας σειράς πακέτων πληροφοριών που εισήλθαν στον εγκέφαλο του «υπνωτισμένου» κάτω από αυτές τις συνθήκες. Δηλαδή, ένας επιτυχημένος μηχανισμός χαλάρωσης, ρύθμισης της εγρήγορσης και εγκεφαλικής καταγραφής μέσα από γνωστούς νευρωνικούς διαδρόμους φέρνει την επιτυχία στην ύπνωση.
Επειδή πλέον γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί ειδικά κύτταρα σε συγκεκριμένα σημεία του φλοιού ή υποφλοιωδών σχηματισμών μπορούμε να προσαρμόσουμε τα εργαλεία της ύπνωσης με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα χωρίς καν την παρουσία του υπνωτιστή. Πρόκειται για την λειτουργία της βιοανάδρασης (biofeedback), όπου μπροστά από μία ειδικά ρυθμισμένη οθόνη ανοίγει διάλογο ο εξεταζόμενος με τον εαυτό του. Αυτοΰπνωση και αυτοκαθοδήγηση.
Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται πλέον με πάρα πολύ μεγάλη επιτυχία καθημερινά σε ένα ευρύ φάσμα παθήσεων. Αρχίζει από τα πιο απλά, όπως η καταστολή του πόνου και η καταδρομή των έξεων, και φτάνει στα πλέον σύνθετα, που είναι η βελτίωση της πνευματικής δραστηριότητας μέχρι και τη θεραπεία του αυτισμού. Μέσα από τις έρευνες στο σημείο αυτό πιστοποιήθηκε ότι η καθοδήγηση (biofeedback-ύπνωση του ατόμου) μπορεί να οδηγήσει μέχρι και μία άνοδο των δυνατοτήτων του ανοσοποιητικού σε σημείο που δε μπορούμε να το καταφέρουμε με τη χρησιμοποίηση και των πλέον τελευταίων φαρμάκων.

Από τον Prof.Dr. Δημήτριο Κουντούρη, Νευρολόγο - Ψυχίατρο &
την Αγγελική Μπουγιούκου, Ψυχολόγο.

Η επιδημιολογία είναι βασισμένη σε απλές, αρχικές ασθένειες, και απεικονίζει τις αιτίες τους. Το πόρισμα είναι ότι με την μελέτη των στοιχείων της ασθένειας είναι δυνατό να προσδιοριστούν οι αιτίες. Και για πολλούς τύπους ασθενειών η εφαρμογή αυτής της αρχής έχει αποδειχθεί επιτυχής. Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως μεγάλο μέρος αυτού που ξέρουμε για τον καρκίνο και τις μολύνσεις, όπως για τη coronary artery disease, προκύπτει από τις επιδημιολογικές μελέτες. Η επιδημιολογία έχει προσδιορίσει, επίσης, πολλές περιβαλλοντικές επιρροές που προκαλούν την ασθένεια. Οι κίνδυνοι της έκθεσης καπνίσματος στον ορυκτό μόλυβδο ακτινοβολίας ιονισμού σκόνης και πολλές από άλλες ουσίες που είναι παρούσες στο περιβάλλον έχουν ανακαλυφθεί και έχουν ποσοτικοποιηθεί κατά ένα μεγάλο μέρος μέσω των επιδημιολογικών ερευνών.
Αλλά στα τελευταία έτη το πλήθος συγκρουόμενων αποτελεσμάτων και ο ψεύτικος συναγερμός από βασισμένες στον πληθυσμό παρατηρήσεις, έχουν οδηγήσει στην άποψη πως η επιδημιολογία έχει φθάσει στα όριά της. Το επιχείρημα είναι ότι οι δυσκολίες του μέτρου της έκθεσης και των ευκαιριών για προκατειλημμένο και τη σύγχυση έμφυτους σε αυτά τα είδη των μελετών καθιστούν την επιδημιολογία, σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου, ελάχιστα καλύτερη από την επιστήμη «παλιοπραγμάτων». Αυτό που κάποτε ήταν ένα ισχυρό όπλο ενάντια στην ασθένεια, έχει τώρα εκφυλιστεί στην παραγωγή των ιστοριών τρόμου στις εφημερίδες στις οποίες κάποια αβλαβής ουσία ενοχοποιείται ως atherogenic ή καρκινογόνος; Πρέπει να αναγνωριστεί ότι υπάρχει ουσία σε αυτή την κριτική. Αλλά επίσης είναι ειρωνικό ότι ο σκεπτικισμός για τη δυνατότητα επιδημιολογικού ελέγχου αποκαλύπτει περισσότερα για την αιτία της. Μόνο οι δεινόσαυροι θεωρούν τώρα ότι η αποτελεσματικότητα της θεραπείας μπορεί να καθιερωθεί χωρίς τη χρήση των τυχαίων ελεγχόμενων δοκιμών. Η εφαρμογή των συστηματικών αναθεωρήσεων και της μετα-ανάλυσης στην κλινική ιατρική έχει θεσμοποιηθεί από τη συνεργασία Cochrane. Και ο καθένας δέχεται ότι οι νέες διαγνωστικές δοκιμές πρέπει να αξιολογηθούν αυστηρά από τη μέτρηση της ιδιομορφίας και της ευαισθησίας τους. Έτσι, θα έπρεπε οι νευρολόγοι να ενδιαφέρονται ακόμα για την παραδοσιακή επιδημιολογία;
Ένας λόγος για τον οποίο θα έπρεπε να το κάνουν, είναι ότι παρέχει μια εναλλακτική άποψη, μια διαφορετική προοπτική από την έντονη αλλά στενή εστίαση στην ασθένεια που κάποιος μαθαίνει στην πρακτική νοσοκομείων. Ο κίνδυνος του ξαφνικού θανάτου στους ασθενείς με επιληψία είναι ένα παράδειγμα, όπου παίρνοντας μια άποψη από πληθυσμιακές μελέτες βοηθάει να τεθούν τα πράγματα σε μια σειρά. Ένας πρόσφατος εθνικός λογιστικός έλεγχος στη Μεγάλη Βρετανία υπογράμμισε την επείγουσα ανάγκη της καλύτερης κατανόησης και πρόληψης της επιληψίας. Ενώ αυτό ήταν μια πολύτιμη έκθεση που έλκυσε την προσοχή σε ένα πρόβλημα που αναγνωρίστηκε ανεπαρκώς, αξίζει να σκεφτούμε ότι μια επιδημιολογική ανάλυση των χρονικών τάσεων της θνησιμότητας από την επιληψία και στη Μεγάλη Βρετανία και στις ΗΠΑ προτείνει ότι η θνησιμότητα που συνδέεται με αυτή την πάθηση έχει περιοριστεί ουσιαστικά για τα προηγούμενα 50 έτη. Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι μια επιδημιολογική προσέγγιση επιτρέπει μερικές φορές σε κάποιον να εξετάσει το πρόβλημα. Με έναν νέο και διαφορετικό τρόπο, το Αλτσχάιμερ, όπως ο καθένας ξέρει, χαρακτηρίζεται παθολογικά από την παρουσία πλακών νευρίτιδας και νευροφυτικής σύγχυσης.
Πράγματι σύμφωνα με τα τρέχοντα κριτήρια, μια καθορισμένη διάγνωση μπορεί να γίνει μόνο αφού σύμφωνα με την μεταθανάτια ιστολογική εξέταση αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι παρόντα. Αλλά μια πληθυσμιακή μελέτη αυτοψίας των ηλικιωμένων ανθρώπων αμφιβάλλει για την άποψη πως το Αλτσχάιμερ είναι η πιο κοινή αιτία της άνοιας σε αυτήν την ομάδα ηλικίας. Ενώ οι παθολογίες και των δύο ασθενειών ήταν συχνές, ο συσχετισμός μεταξύ του ποσού της παρούσας παθολογίας και της γνωστικής πτώσης κατά τη διάρκεια της ζωής ήταν στην καλύτερη περίπτωση μέτριος. Δεν υπήρξε κανένα σαφές κατώτατο όριο των παθολογιών που προέβλεπε την άνοια.
Ο τρίτος λόγος είναι ότι η επιδημιολογία παρέχει μια απαραίτητη διορθωτική προσέγγιση των περισσότερων βιοϊατρικών ερευνών. Δεν είναι ότι δεν υπάρχει τίποτα λανθασμένο με τη γενικευτική υπεραπλούστευση, είναι ακριβώς ότι υπάρχουν πολλά προβλήματα που δεν μπορεί να λύσει. Πολλές από τις δυνάμεις που έχουν επιπτώσεις στην υγεία και την ασθένεια λειτουργούν όχι σε ένα μεμονωμένο επίπεδο αλλά και σε ομάδες.
Ένα παράδειγμα είναι ασυλία κοπαδιών όπου αν και ένας ισχυρός καθοριστικός παράγοντας του κινδύνου ενός προσώπου να αρρωστήσει από μολύνσεις δεν είναι κάτι που μπορεί να συλληφθεί επαρκώς με τις μετρήσεις στα άτομα. Τα αποτελέσματα στην υγεία των δυνάμεων μεγάλης κλίμακας όπως οι παγκόσμιες αλλαγές κλίματος, και η αστικοποίηση, καθώς και η εκβιομηχάνιση και η αύξηση πληθυσμών είναι πιθανό να είναι βαθιά. Θα χρειαστούμε τους μοριακούς βιολόγους περισσότερο από τους επιδημιολόγους. Εάν πρόκειται να καταλάβουμε πώς λειτουργούν.

από τον Δρ. Δημήτριο Κουντούρη
& την Αγγελική Μπουγιούκου, Ψυχολόγο.

Το αλεξιθυμικό σύνδρομο είναι μια ομάδα συμπτωμάτων που σα διάγνωση υπάρχει τα τελευταία 40 χρόνια μετά από πρόταση ενός Έλληνα γιατρού στο Σικάγο. Πρόκειται για τον ψυχίατρο Σιφναίο, ένα γιατρό με αγγλοσαξονική παιδεία που δούλεψε επί πολλά χρόνια στη Γαλλία με πρωτοποριακές ιδέες στη θεραπεία ψυχιατρικών ασθενειών και κυρίως τον τομέα των νευρώσεων. Τα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν αυτό το σύνδρομο είναι του πίνακα 1.
1. Αδυναμία έκφρασης συναισθημάτων
2. Αδυναμία αναγνώρισης συναισθημάτων
3. Περιορισμένη και ελλιπής φαντασιακή ζωή
4. Δυσκολία διάκρισης των συναισθημάτων από τις σωματικές αισθήσεις.
5. Ανηδονία (:δυσκολία βίωσης ικανοποίησης).
6. Μονότονη λεπτομέρεια στην περιγραφή της καθημερινής ζωής.
7. Έλλειψη διαίσθησης και ενσυναίσθησης.
8. Αντιμετωπίζουν τα αντικείμενα ως ρομπότ.
9. Περιορισμένη ανταπόκριση στην
Ψυχαναλυτική θεραπεία.
10. Άρνηση του ότι ονειρεύονται.
11. Συγκεκριμένο ύφος σκέψης.
12. Επιμονή σε λειτουργικές λεπτομέρειες, κατά την περιγραφή γεγονότων.
13. Άγχος και μόνιμο αίσθημα αγωνίας.
14. Χρησιμοθηρικός τρόπος σκέψης.
15. Συνεχή παράπονα για σωματικά προβλήματα, χωρίς την ύπαρξη οργανικών αιτιών.
16. Αντικοινωνική συμπεριφορά.
17. Υψηλά επίπεδα συμπαθητικής δραστηριότητας και ένα διαχωρισμό μεταξύ των υποκειμενικών και φυσιολογικών απαντήσεων στο στρες.
18. Ιδιαίτερο στυλ εξωτερικού προσανατολισμού.

Το ιδιαίτερο της περίπτωσης είναι ότι τότε δε μπόρεσε να δοθεί καμία απόλυτη ερμηνεία της αιτιολογίας της αλεξιθυμίας. Ο όρος επινοήθηκε από τις λέξεις α- στερητικό + λέξις + θυμός. Η σύνοψη των τριών τμημάτων βγάζει την αλεξιθυμία και σημαίνει μη εύρεση έκφρασης λέξεων ή προτάσεων για την περιγραφή συναισθημάτων. Όντως, αυτό σημαίνει και μάλιστα μερικές στιγμές με ιδιαίτερα έντονο τρόπο. Τις περισσότερες όμως φορές η ένταση ποικίλει έτσι που κοινωνικά πολλές φορές να περνάνε τα αλεξιθυμικά συμπτώματα και αντιδράσεις απαρατήρητα. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής όμως που στρεσάρει όλο και περισσότερο την καθημερινότητα με μεγαλύτερες απαιτήσεις και επιβαρύνσεις για το μέσο άνθρωπο αύξησε υπέρογκα τους ασθενείς με το έντονο πρόβλημα της αλεξιθυμίας. Το αποτέλεσμα ήταν να ασχολούνται όλο και περισσότερο οι νευρολόγοι και ψυχίατροι προσπαθώντας κυρίως να το αντιμετωπίσουν με ψυχοθεραπευτικές επεμβάσεις σύντομης ή μακράς χρονικής διάρκειας. Ο Σιφναίος είχε αναπτύξει και εφαρμόσει στο Παν/μιο του Χάρβαρντ μια ταχεία διαδικασία αποκατάστασης του προβλήματος. Μπορούσε μέσα σε λίγες βδομάδες να αντιμετωπίζει αλεξιθυμικά προβλήματα. Δυστυχώς δε βρήκε ευρεία εφαρμογή. Το γεγονός ότι και η προσωπικότητα του θεραπευτή παίζει ένα πολύ μεγάλο ρόλο το εξηγεί. Δε μπορεί ο κάθε μέσος ψυχίατρος να έχει ούτε τη θεραπευτική ούτε τη διαγνωστική διεισδυτικότητα του Σιφναίου. Στις αρχές της δεκαετίας του '70 εμπεδώθηκε η θεωρία των κυττάρων κατόπτρων.
Κάποιοι βιολόγοι ερευνητές του Παν/μίου της Πίζας μπόρεσαν να αποδείξουν πλέον πειραματικά ότι η ενσυναίσθηση, βασικό στοιχείο της μίμησης, δεν είναι κάτι τυχαίο, αλλά συγκεκριμένη εγκεφαλική λειτουργία. Εκεί, λοιπόν, μελετώντας τη συμπεριφορά και τη μεταβίβαση του συναισθήματος (ενσυναίσθηση) βρέθηκε ότι υπάρχουν ειδικά κύτταρα στον πρόσθιο μετωπιαίο λοβό τα οποία «φωτογραφίζουν» και «απομνημονεύουν» τις κινήσεις και τη συμπεριφορά άλλων ατόμων. Είναι η λειτουργική δομή της ενσυναίσθηση, δηλαδή, μεταφορά συναισθήματος από το ένα άτομο στο άλλο. Πράγμα που σημαίνει ότι για να δει κάποιος κάτι και να το μιμηθεί πρέπει πρώτα να το καταγράψει μέσω των κυττάρων κατόπτρων. Την ίδια λειτουργική διαδικασία επιτελεί κάποιος για να εκφράσει ή να περιγράψει ένα συναίσθημα, το οποίο πρέπει πρώτα να το δει κάπου και να το εντυπώσει.
Έτσι, λοιπόν, όλα αυτά τα συναισθήματα μόλις εισέρχονται από τα αισθητήρια όργανα στον εγκέφαλο του ανθρώπου συγκεντρώνονται όλα σε ένα σημείο που λέγεται αμυγδαλή. Η αμυγδαλή είναι και η κεντρική αποθήκη της μνήμης, από όπου ανασύρονται παρόμοια βιώματα και στέλνονται σε άλλες θέσεις όπως είναι ο μετωπιαίος λοβός ή το κέντρο της ακοής προκειμένου να συνθέσουν τη νέα πληροφορία και να τη διώξουν προς τα έξω. Όπου υπάρχει μια διαταραχή λόγω κληρονομιάς (γενετική) τραύματος ή εκφυλιστικής νόσου, όπως στην περίπτωσή μας της ΣΚΠ, το σύστημα αυτό δε λειτουργεί και παρουσιάζεται η αλεξιθυμία. Μετά από αυτές τις πιστοποιήσεις των τελευταίων ετών προχωρούν και οι θεραπευτικές διαδικασίες του συνδρόμου αυτού που είναι μικτές και με φάρμακα και με επαναπρογραμματισμό της συμπεριφοράς μέσω της βιοανάδρασης (biofeedback).


Κάθε φορά που υπάρχει μια έκνομη κατάσταση ή παραβατική ενέργεια που από κάποια πλευρά χαρακτηρίζεται τρομοκρατική είθισται αμέσως να ερωτώνται κάποιοι επαΐοντες, και φυσικά μεταξύ των άλλων , νευροψυχίατροι, κατά πόσον αυτά τα άτομα που μετέχουν στις πράξεις αυτές έχουν ένα χαρακτηριστικό ψυχικό φαινότυπο. Ας προσπαθήσουμε να αποφύγουμε εντελώς τον ορισμό του τρομοκράτη και ας μείνουμε μόνο στην παραβατική ενέργεια. Έχουμε, δηλαδή, εδώ κάποια άτομα που έχουν λειτουργικές ικανότητες να προχωρήσουν σε ορισμένες καταστάσεις των οποίων η επικινδυνότητα είναι έξω από το μέσο όρο. Άσχετα με το αν είναι έννομες ή παράνομες οι καταστάσεις αυτές, ακριβώς επειδή πρόκειται για συναισθηματικά άκρως φορτισμένες περιπτώσεις, απαιτούν μια συνειδησιακή και συναισθηματική εξοικείωση. Αυτή βέβαια έρχεται ως ένα βαθμό , μικρό ή μεγάλο,με εκπαίδευση ανάλογα με τη δυναμικότητα του φορτίου που επωμίζεται το κάθε στέλεχος αυτής της πράξης. Απαιτεί, όμως, και συγκεκριμένες σωματικές και εγκεφαλικές δεξιότητες. Το μεγαλύτερο ποσοστό των δεξιοτήτων αυτών είναι η διεύρυνση της συνειδησιακής συμμετοχής. Αυτό θα το αναλύσουμε με λίγα περισσότερα λόγια προκειμένου να γίνει κατανοητό στους αναγνώστες. Η κατανόηση της διεύρυνσης της συνειδησιακής συμμετοχής είναι ουσιαστικά και η διαφοροποίηση των ατόμων αυτών από τα υπόλοιπα που έχουν δύναμη να εκτελέσουν τέτοιες πράξεις. Αυτό επιτυγχάνεται βέβαια και με εκπαίδευση ή ακόμη και με φαρμακευτική αγωγή ή ψυχιατρική υποστήριξη, βασικά, όμως, είναι απαραίτητη η ανάλογη ατομική χαρακτηριοδομή.
Κάθε προμελετημένη ενέργεια ακτιβισμού προϋποθέτει την πλήρη γνώση του αντικειμένου, την ικανότητα σύλληψης και εκτέλεσης ενός σχεδίου και παράλληλα τον τρόπο διαφυγής. Σε όλη αυτή τη διαδικασία πρέπει να αφαιρεθεί στον ελάχιστο βαθμό η αντανακλαστική ενέργεια. Δηλαδή, πρέπει οι αυτοματισμοί που γίνονται σε όλη τη διάρκεια της ακτιβιστικής πράξης να περιοριστούν στον ελάχιστο χρόνο, περίπου στο 1/10-2/10 του δευτερολέπτου, και παράλληλα αυτή η πράξη να είναι συνειδητή. Αυτό είναι ένα πράγμα ιδιαίτερα δύσκολο γιατί ο ελάχιστος χρόνος συνειδησιακής καταγραφής για τον εγκέφαλο είναι τουλάχιστον μισό δευτερόλεπτο. Άρα, εδώ πρέπει να είναι κάποιο άτομο που θα δρα σε χρόνο αντανακλαστικό με αμιγώς συνειδησιακά ελεγχόμενα πράξεις. Πρόκειται για κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Ο συνειδησιακός έλεγχος εγκεφαλικών πράξεων συνοδευμένων από σωματικά αθλητικού επιπέδου ενέργειες και ικανότητα χρονικά άκρως περιορισμένης διαφυγής είναι κάτι που προσεγγίζει τα όρια του τέλειου. Βέβαια, σε αυτές τις ενέργειες η παραίτηση από τη μία ή άλλη προσπάθεια εξοικονομεί ουσιαστικό χρόνο για την πληρότητα του αποτελέσματος των εναπομεινάντων. Δηλαδή, εάν ο ακτιβιστής διαγράψει το χρόνο απόδρασης εξοικονομεί αντανακλαστικό χρόνο και μειωμένη ψυχική ένταση για τα δύο άλλα τμήματα της πράξης, σχεδιασμό και εκτέλεση. Γεγονός που είχαν εκμεταλλευτεί π.χ. οι Γιαπωνέζοι πιλότοι στις πράξεις αυτοκτονίας στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Βέβαια, κάθε τέτοια σκέψη μειώνει ουσιαστικά τον αριθμό των εθελοντών για την πράξη, ενώ παράλληλα πέφτει και η αποτελεσματικότητα του ενεργούντος λόγω του ψυχικού πάθους που καταβάλλεται.
Στις σύγχρονες τεχνικά άρτια εξοπλισμένες κοινωνίες (δίκτυα πληροφοριών, ψηφιακές εγκαταστάσεις, περίπλοκοι τόποι παρακολούθησης) τέτοιο είδους ακτιβισμού προϋποθέτει άρτια σωματική και ψυχική δομή, εξοικείωση με τεχνικές γνώσεις και βέβαια, ασυνήθιστα υψηλή εκπαίδευση. Τα τέσσερα αυτά σημεία αποτελούν πυλώνες για την εκτέλεση της ακτιβιστικής πράξης, αλλά ουσιώδες είναι πάλι αυτό που αναφέραμε παραπάνω, η διεύρυνση της συνειδησιακής συμμετοχής. Αυτό προϋποθέτει άκρως ειδική εκπαίδευση και ιδιαίτερα αυτογνωσία. Σε καμία περίπτωση άτομα χρηστικά για τέτοιες πράξεις δεν υπολογίζονται ως αξιόλογα όταν αυτοσχεδιάζουν. Η παραμικρή λεπτομέρεια οποιουδήποτε σχεδιασμού εκτέλεσης κάποιου πλάνου ακόμη και εμφάνισης απρόβλεπτου παράγοντα συνυπολογίζεται και περνά μέσα από το φίλτρο της εκπαίδευσης. Σε αυτό βέβαια το σημείο ισχύει ότι ο δάσκαλος κάνει το μαθητή, αλλά, και ότι ο μαθητής ξεπερνά το δάσκαλο. Εκπαίδευση που συνεπάγεται με σωματική άθληση και αυτοκυριαρχία είναι σήμερα με τα τεχνικά δεδομένα κάτι πάρα πολύ εύκολο. Άρτια εξοπλισμένα γυμναστήρια βρίσκονται οπουδήποτε και σε οποιαδήποτε γωνιά του πλανήτη. Η ψυχολογική προετοιμασία όμως του ακτιβιστή για διεύρυνση της συνείδησης απαιτεί δύο βασικά στοιχεία. Πρώτον, την σωστή επιλογή και δεύτερον, την γονιδιακά προδιατεθειμένη φόρμουλα αποδοχής της μάθησης. Βέβαια, και τα δύο χρειάζονται χρόνο. Συνεπώς βλέποντας αυτές τις πράξεις και εξετάζοντας τες με απλή ψυχιατρική σκέψη και νευροβιολογικές γνώσεις καταλήγουμε ότι έχουμε υψηλής ευφυΐας και ισχυρής πνευματικά χαρακτηριοδομής άρτια «εξοπλισμένους» ψυχικά και σωματικά ανθρώπους με δυνατότητα συναισθηματικής ευφυΐας για διαχωρισμό επικίνδυνων πράξεων και εξάλειψη περιττών ενεργειών ανθρώπους. Σε καμιά περίπτωση ο μέσος πολίτης δε μπορεί να εκτελέσει τέτοιες ενέργειες χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις.


ΤΟ ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟ ΠΑΙΔΙ (ADHD)

Το υπερκινητικό σύνδρομο ή γνωστό σαν σύνδρομο ελαττωμένης προσοχής και υπερκινητικότητας εξελίσσεται σε ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα στη σύγχρονη εποχή. Πρόκειται για παιδιά με διαταραχές συμπεριφοράς, με ελλειμματική συγκέντρωση και αυξημένη ενεργητικότητα. Το πρόβλημα των παιδιών αυτών αρχίζει να αποκτά ιδιαίτερα μεγάλες κοινωνικές προεκτάσεις όταν τα παιδιά αυτά συνευρίσκονται με συνομήλικους τους σε χώρους όπως οι παιδικοί σταθμοί κλπ. Εκεί πλέον η παρουσία τους γίνεται "ανυπόφορη" για τα υπόλοιπα παιδιά και φέρει τρομερές δυσκολίες και τους ιδίους τους γονείς. Το πρόβλημα έχει μια σταθερή βάση που χαρακτηρίζεται από έντονη απροσεξία συνδεδεμένη με υπερβολική ανυσηχία, ανεξέλεγκτη παρορμητικότητα και απρόβλεπτες εκρήξεις κινητικών προβλημάτων. Οι διαταραχές αυτές μπορεί να είναι διαβαθμισμένες σε διάφορα στάδια ή να κλιμακώνονται κατά τη διάρκεια του χρόνου. Κάθε ανήσυχο παιδί δεν είναι κατά κανόνα υπερκινητικό, όπως ούτε κάθε ιδιαίτερα ζωηρό ή υπερκινητικό παιδί δε σημαίνει ότι είναι διανοητικά άρρωστο. Συνεπώς, για την αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων χρειάζεται λεπτός χειρισμός, υπομονή και επάρκεια γνώσεων. Θα ήθελα να γενικεύσω λίγο το θέμα τονίζοντας ότι όλοι όσοι ασχολούνται με τα παιδιά, ακόμη και μόνο με τα δικά τους παιδιά, πρέπει να έχουν κάποιες γνώσεις γύρω από το υπερκινητικό παιδία διότι κάποια στιγμή θα βρουν το πρόβλημα μπροστά τους είτε άμεσα είτε έμμεσα. Η αναλογία των υπερκινητικών παιδιών είναι τέτοια που σχεδόν με βεβαιότητα κανείς κοινωνικός άνθρωπος δε μπορεί να αποφύγει αυτό το πρόβλημα.

ΤΟ ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Το πρώτο ουσιαστικό πρόβλημα για γονείς, συγγενείς, δασκάλους ή οποιουσδήποτε άλλους έχουν σχέση με υπερκινητικά παιδία είναι ιδιαίτερα έντονο στη σχολική ηλικία. Το σχολείο είναι ο πρώτος χώρος όπου έρχεται η έκρηξη των συγκρούσεων και η κορύφωση των συμπτωμάτων του υπερκινητικού παιδιού. Κατά πρώτο λόγο, λόγω ελλειμματικής προσοχής και συγκέντρωσης παρουσιάζουν δυσκολίες στο μάθημα. Παράλληλα, ένα μεγάλο ποσοστό δείχνει μαθησιακές διαταραχές, οι διαταραχές αυτές έχουν να κάνουν με τη διαφοροποίηση της αντίληψης, της ακρίβειας των κινήσεων, γραφής, ανάγνωσης, αδυναμίας μαθηματικών πράξεων λόγω έλλειψης συγκέντρωσης και άλλες γραφοκινητικές δυσκολίες. Όλες αυτές οι καταστάσεις παρατηρούνται ακόμη και σε φυσιολογικά παιδιά, αυτό όμως που τα διαφοροποιεί σε σχέση είναι η αύξηση της έντασης και απώλειας του ελέγχου που δείχνουν τα δεύτερα. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι στα υπερκινητικά παιδιά συμβαίνει καμιά φορά το παράδοξο σε μαθήματα των ενδιαφερόντων τους να έχουν λόγω διαφοροποιημένης εγκεφαλικής λειτουργίας υπέρμετρη αντίληψη και ιδιαίτερα μεγάλη απόδοση π.χ. μουσική, γεωγραφία, γυμναστική, μαθηματικά.
Η πείρα έχει δείξει ότι με τη σωστή προσέγγιση μπορεί να αναπτυχθεί η δημιουργικότητα, ο ενθουσιασμός για εργασία, η προθυμία για βοήθεια, ο πλούτος ιδεών και η αντίληψη δικαίου. Αυτά είναι και τα σημεία ίσως που πρέπει συγκεντρωτικά να έχουν στο νου γονείς και καθηγητές. Αποκτώντας την εμπιστοσύνη του παιδιού και με τη θετική επιρροή μπορούν να προστατεύσουν το παιδί από άδικες ενοχές, υποτίμηση, ξεμπρόστιασμα, να το παρηγορήσουν για τα λάθη του και να του αναπτύξουν θετικό αίσθημα ευθύνης.
Το παιδάκι εκτιμώντας αυτά ανοίγεται στην υποδοχή κατευθυντηρίων δυνατοτήτων. Στο σημείο αυτό με προσωπικό διάλογο και οπτική επαφή μπορεί να του ελκύσετε την προσοχή. Με διάφορα ψυχολογικά τρικ, εξαρτημένα ανακλαστικά όπως συγκεκριμένα νοήματα ή κινήσεις το παιδί μπορεί να οδηγηθεί εκ νέου στην αφετηρία της σκέψης. Πρέπει πάντα να χρησιμοποιούμε απλή γλώσσα και σύντομες προτάσεις, τα νοήματα να είναι σύντομα και συγκεκριμένα μη ξεχνάμε ότι τα παιδιά αυτά έχουν διάσπαση προσοχής. Θέλουν επαναλαμβανόμενες εξηγήσεις και με μεγάλη προσέγγιση ανάπτυξη του αισθήματος εμπιστοσύνης. Κατόπιν με ευθύ τρόπο σαν να απευθυνόμαστε σε ενηλίκους να συζητάμε την ευθύνη για μη τήρηση κανόνων και υποδείξεων χωρίς να απειλούμε με τιμωρίες. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να γίνονται κυρώσεις μπροστά σε άλλους με ξεμπρόστιασμα και αίσθημα ντροπής που προσβάλει ή πληγώνει το υπερκινητικό παιδί. Την ανεπιθύμητη συμπεριφορά προσπαθούμε να την αγνοήσουμε και όχι να την τιμωρήσουμε. Η λήθη είναι προτιμότερη από το μαστίγιο.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΠΑΙΝΟΥ
Τα υπερκινητικά παιδιά κοινωνικά δεν αντιμετωπίζονται με κατανόηση, συγκατάβαση και ανοχή. Στερούνται επαίνου ,αναγνώρισης και συμπόνιας .Εδώ πρέπει με σωστά δοσολογημένη συμπεριφορά να επαινούνται οι μικρές βελτιώσεις ακόμα και αυτονόητες συμπεριφορές τη σωστή στιγμή με σύντομο και άκρως περιεκτικό τρόπο.
*Μη ξεχνάμε ότι έχουμε να κάνουμε με παιδιά με διάσπαση προσοχής και καθυστερημένη μερικές φορές αντίληψη, συνεπώς ο καθυστερημένος έπαινος είναι σα να μη γίνεται, δε βοηθάει

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΑΘΗΣΗΣ
Η σύντομη περιεκτική και επαναλαμβανόμενη διδασκαλία σε βαθμό ρουτίνας βοηθάει αυτά τα παιδιά να αποκτήσουν αίσθημα ασφαλείας και τους φεύγει η ανυπομονησία όταν χάσουν την πρώτη αντίληψη, δεν αγωνιούν και περιμένουν την επανάληψη. Τα υπερκινητικά παιδιά δε μπορούν να τηρήσουν κανόνες. Για αυτό είναι απαραίτητο να βρεθεί ένα μοντέλο ελάχιστης τάξης και ένας τρόπος επιβολής του. Επειδή τα παιδάκια αυτά προκαλούν αναστάτωση είναι καλό να είναι συνεχώς υπό παρατήρηση χωρίς τα ίδια να το αντιλαμβάνονται. Πρέπει να δέχονται σταθερές συμπεριφορές σε σταθερές κοινωνικές δομές με τις ίδιες θέσεις και τυποποιημένες διδασκαλίες. Ανοιχτές μορφές διδασκαλίας με ελεύθερα εργασιακά θέματα αυτόνομης δομής και οργάνωσης είναι ακατάλληλα για υπερκινητικά παιδιά.


Το αίσθημα της πείνας κατευθύνεται από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και γεννιέται στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος παίρνει την πληροφορία ότι χρειάζεται τροφή για να μην πεθάνει από το στομάχι. Τα τελευταία χρόνια με την πρόοδο των ερευνών μπορεί αυτό να γίνει πλέον και με την βοήθεια του ηλεκτροερεθισμού. Πάνω από το στομάχι είναι δυνατόν να τοποθετηθεί ένας βηματοδότης που διεγείρει με ηλεκτρικά ερεθίσματα το πνευμονογαστρικό νεύρο. Πρόκειται για το νεύρο που ανεύρει από τον εγκέφαλο όλα τα παρεγχυματώδη όργανα της κοιλιάς. Μέσα σε αυτά είναι και το στομάχι. Όταν το νεύρο, λοιπόν, ερεθίζεται με μια συγκεκριμένη συχνότητα τα ηλεκτρικά ερεθίσματα φτάνουν σε περιοχές του εγκεφάλου «πληροφορώντας» τον εγκέφαλο ότι το στομάχι είναι γεμάτο. Με το που παίρνει ο εγκέφαλος την πληροφορία αυτή δραστηριοποιεί το λεγόμενο σύστημα επιβράβευσης εκκρίνοντας κάποιες ουσίες που λέγονται ενδορφίνες. Οι ενδορφίνες μετά την έγχυσή τους στον εγκέφαλο έχουν μια δράση εφησυχαστική και δίνουν ένα αίσθημα ασφάλειας αυτάρκειας και γαλήνης. Μετά από το αίσθημα αυτό παραιτείται ο εγκέφαλος από το περισσότερο φαγητό. Με τη σύγχρονη μέθοδο της μαγνητικής τομογραφίας ποζιτρονίων έχει βρεθεί ότι περιοχές του εγκεφάλου που δραστηριοποιούνται ιδιαίτερα είναι ο δεξιός ιππόκαμπος ο δεξιός προμετωπιαίος λοβός και τα δεξιά βασικά γάγγλια. Πρόκειται, δηλαδή, για τους βασικούς σχηματισμούς που δραστηριοποιούνται κατά τη λήψη ναρκωτικών ουσιών όπως είναι η ηρωίνη και η κοκαΐνη. Ας σημειωθεί ότι ο ερεθισμός του πνευμονογαστρικού έχει περίπου τα ίδια αποτελέσματα και στους τοξικομανείς. Ήδη μια θεραπεία με βάση τον ερεθισμό του πνευμονογαστρικού για παχύσαρκους και τοξικομανείς άρχισε να ενεργοποιείται σε όλα τα μεγάλα κέντρα του εξωτερικού σημειώνοντας αξιοθαύμαστα αποτελέσματα.

ΤΥΠΟΣ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟ ΙΡΑΚ

Η εισβολή στο Ιράκ μεταξύ των άλλων έφερε και μια "διάγνωση" για τους τραυματολόγους γιατρούς. Πρόκειται για το νέο τύπο ασθενούς. Έτσι ονομάζονται πλέον οι πολυτραυματίες στρατιώτες που γυρίζουν από το Ιράκ και έχουν προβλήματα με περισσότερα από ένα όργανα του σώματος. Κατά κύριο λόγο έχουν τραύμα στον εγκέφαλο, ακολουθούν τραύματα των διαφόρων μελών, παρεγχυματώδων οργάνων κλπ. Αυτό που εντυπωσίασε τους γιατρούς έτσι προκειμένου να δώσουν τη νέα μορφή στους πολυτραυματίες ασθενείς, είναι το γεγονός ότι πλέον η σύγχρονη τεχνολογία κατορθώνει και προσφέρει σε αυτούς τους ασθενείς άμεση βοήθεια και ταυτόχρονα μέχρι και από δώδεκα διαοφορετικών ειδικοτήτων γιατρούς. Το αποτέλεσμα είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι παρά τον τραυματισμό τους επανέρχονται γρηγορότερα και γλυτώνουν τη ζωή τους σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ότι οι στρατιώτες. Αυτό εκφραζόμενο σε αριθμούς σημαίνει ότι από τον καιρό της Αμερικάνικης εισβολής μέχρι σήμερα έχουν σκοτωθεί περίπου 3.100 ασθενείς και έχουν τραυματιστεί περίπου 20.000. Έτσι, έχουμε μια αναλογία ενός νεκρού προς επτά τραυματίες. Αντίθετα, στο Βιετνάμ είχαμε την αναλογία ενός νεκρού με δύο έως τρεις τραυματίες. Ο λόγος για το εύρος αυτής της αναλογίας έγκειται στο γεγονός ότι η καινούρια τεχνολογία προσφέρει όλα τα μέσα προστασίας που πριν δεν υπήρχαν. Μεταξύ αυτών είναι όλα τα κατάλληλα κράνη, ακόμα όμως πιο καλά αλεξίσφαιρα γιλέκα, περικνημίδες, κλπ. Πολύ τακτικά, όμως, ενώ έχουν περιοριστεί τα μεγάλα τραύματα γύρω από την κοιλιακή χώρα και το κάτω μέρος του σώματος, έχουν αυξηθεί αναλογικά σημαντικά στην περιοχή του κρανίου διότι μπορούν, παρά το καλά προφυλαγμένο μέρος του κρανίου, να εισχωρήσουν θραύσματα από χειροβομβίδες, βόμβες ή και τμήματα σφαιρών από τον κρανίο στον εγκέφαλο και πολλές φορές λόγω του ωστικού κύματος να τραυματιστούν ακόμα πιο ισχυρά.Το ιδιαίτερο με αυτούς τους ασθενείς είναι ότι σε μια διαδικασία εξπρές παρέχονται ιατρικές βοήθειες από τον τόπο του τραύματος μέχρι το επόμενο "ορεινό" χειρουργείο, στον ιατρικό σταθμό, από εκεί στη Γερμανία, και στο τέλος, σε κατάλληλο νοσοκομείο στην Αμερική, και συγκεκριμένα στην Ουάσινγκτον. Μετά από τις πρώτες επεμβάσεις που είπαμε μπορεί να φτάσουν μέχρι και δώδεκα ασθενών, εισέρχεται ο ασθενής στρατιώτης σε κατάλληλη νευρολογική θεραπεία, όπου λαμβάνονται όλα αυτά που αναφέραμε υπόψην, έτσι που να μπορέσει να αρχίσει να αποκαθιστά και τις διανοητικές του εκπτώσεις που παθαίνει λόγω τραύματος. Τα αποτελέσματα είναι σχετικά ικανοποιητικά, ενώ το δυσάρεστο είναι ότι μετά την αποκατάσταση, σε όποια κατάσταση και αν βρίσκονται οι στρατιώτες, πρέπει να επιστρέψουν στο στράτευμα προκειμένου να συμπληρώσουν και να εξυπηρετήσουν σε ειδικές θέσεις, όσο και αν μπορούν, για να πάρουν τη σύνταξή τους. το θέμα πάντως δεν έχει βρει την κατάλληλη ιατρική λύση.


Τα τελευταία χρόνια τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι οι πιο πολυσυζητημένες αρρώστιες. Οι σύγχρονες έρευνες για την άμυνα του οργανισμού (ανοσοποιητικό) τράβηξαν την κουρτίνα μυστηρίου και τα τελευταία 5 χρόνια έχουμε ένα καταιγισμό νέων πληροφοριών για αυτού του είδους τα νοσήματα. Αυτοάνοσα λέγονται τα νοσήματα αυτά γιατί προκαλούνται από τον ίδιο τον οργανισμό του ασθενούς λόγω διαταραχής του ανοσοποιητικού συστήματος. Κάποια στιγμή το σύστημα αμύνης του οργανισμού "τρελαίνεται" και μπερδεύει τους φίλους με τους εχθρούς. Έτσι, λοιπόν, δημιουργεί αντισώματα για αόρατους εχθρούς τα οποία επιτίθενται στους ιστούς του ιδίου σώματος και τους καταστρέφει. Για αυτό το λόγο και ο χαρακτηρισμός "αυτοάνοσα". Τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι στα νοσήματα αυτά κατά κανόνα έχουμε ένα μπουκέτο από τέτοια. Η έρευνα των αντισωμάτων που έγινε σε μεγάλη κλινική της Γαλλίας έδειξε π.χ. ότι έχουμε μια υπερπαραγωγή τους σε όλα τα αυτοάνοσα νοσήματα σε σχέση με τον υγιή πληθυσμό. Π.χ. ασθενείς με Σκλήρυνση Κατά Πλάκας εμφανίζουν ταυτόχρονα υψηλούς τίτλους αντισωμάτων τόσο για τον ερυθηματώδη λύκο όσο και για τη θυρεοειδίτιδα hashimoto. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν πρέπει να μιλάμε για ένα αυτοάνοσο νόσημα αλλά για μια εκτεταμένη διαταραχή του ανοσοποιητικού που παράγει πολλά ταυτόχρονα τέτοια νοσήματα ή δημιουργεί σειρά το ένα μετά το άλλο. Αξιοσημείωτο είναι ότι και συγκεκριμένη θεραπεία για το ένα έχει άμεση επίδραση για τα υπόλοιπα. Ανάλογα με τη βαρύτητα του κάθε νοσήματος είναι και η εμφάνιση συσσώρευσης των αντισωμάτων των άλλων αυτοάνοσων ασθενειών. Κλινικά αυτό δημιουργεί την υποχρέωση όταν έχουμε ένδειξη για την ύπαρξη αυτοάνοσου νοσήματος να ψάχνουμε εκτενέστερα για την παρουσία και άλλων. Όσο πιο γρήγορα ανιχνευθεί η παρουσία τους, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι και η θεραπεία τους.


Δημοφιλείς αναρτήσεις

 

© 2006 | Blogger Templates by GeckoandFly modified and converted to Blogger by Blogcrowds.