NEURO-TALKS / ΝΕΥΡΟ-ΔΙΑΛΟΓΟΙ

Μια άκρως ενδιαφέρουσα παρατήρηση ήρθε τον τελευταίο καιρό από τα κέντρα αποτοξίνωσης ασθενών στενά εξαρτώμενων από τη μεθαμφεταμίνη. Πρόκειται για μια ουσία με δράση παρόμοια της κοκαΐνης, που προκαλεί διέγερση και μεγάλη αντοχή στην πίεση, στο χρόνο και αυξάνει έντονα την εγρήγορση.
Οι ασθενείς ήταν κυρίως στρατιώτες, που χρησιμοποίησαν τα φάρμακα αυτά προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αντιξοότητες. Ήταν άνδρες και γυναίκες με περίπου το ίδιο ιστορικό και τις ίδιες δραστηριότητες στο στρατό. Πολλοί από αυτούς είχαν και τον ίδιο τόπο καταγωγής. Αυτά όλα τα στοιχεία συμβάλουν ώστε να έχουμε καλύτερη στατιστική ανάλυση για τις παρατηρήσεις που έγιναν.
Όλοι οι ασθενείς ήταν στο ίδιο πρόγραμμα απεξάρτησης και εξετάσθηκαν με την ίδια μέθοδο, κυρίως με το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, με ψυχομετρικές εξετάσεις και με το μαγνητικό τομογράφο ποζιτρονίων. Οι εξετάσεις αυτές έδιναν τη δυνατότητα στους γιατρούς να δουν πού ακριβώς είναι οι βλάβες, ποια είναι τα κέντρα που προκαλούν την εξάρτηση, αν υπάρχουν άλλοι μηχανισμοί στον εγκέφαλο, που αντιδρούν στη διαδικασία, και κυρίως, να γίνει μια πρόγνωση.
Εξετάζοντας τα αποτελέσματα πράγματι ήρθε στο φως κάτι εκπληκτικό. Πρώτον, δεν απαντούσαν στο ίδιο πρόγραμμα θεραπείας το ίδιο όλοι οι εξαρτώμενοι. Υπήρχαν κάποιοι, οι οποίοι δραστηριοποιούνταν και απεξαρτητοποιούνταν γρηγορότερα από άλλους, που αργούσαν αισθητά. Το δεύτερο και ουσιαστικότερο ήταν ότι, καθ’ όλη την εξέταση, βρέθηκε πως αυτοί που αντιδρούσαν καλύτερα στη θεραπεία απεξάρτησης ήταν αυτοί που παρουσίαζαν τη λεγόμενη ορθολογική σκέψη.
Είναι μια λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού στον εγκέφαλο του ανθρώπου που ελέγχει, εν δίκει εισαγγελέα, την ενστικτώδη συμπεριφορά και τις αυθόρμητες ενέργειες του εγκεφάλου. Έτσι, και στους εν λόγω εξαρτώμενους, η ορθολογική σκέψη του προμετωπιαίου λοβού κανόνιζε το όριο αντοχής που είχε ο καθένας απέναντι στο όριο που είχε στην αμφεταμίνη.
Η παρατήρηση αυτή οδηγεί στο ότι πρέπει να υπάρχει κατά κάποιο τρόπο κληρονομική προδιάθεση στη λειτουργία του προμετωπιαίου λοβού, άρα και στην εξάρτηση ή ακόμη και στη δύναμη να παλεύει τον εθισμό.
Δεδομένου ότι δρα ως τόπος κριτικής ικανότητας και γνωστικών δεξιοτήτων είδαν ότι οι προικισμένοι, πέρα από το ότι απαντούσαν γρηγορότερα στη θεραπεία, δεν είχαν και υποτροπές. Αντίθετα, εκείνοι που παρουσίαζαν υποτροπές και είχαν αργή ανταπόκριση στη θεραπεία, είχαν δυναμικά ελαττωμένη εγκεφαλική δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό. Μάλιστα, το 80-90% αυτών, που οι εικόνες έδειχναν μια δυσλειτουργία του προμετωπιαίου λοβού, είχαν και τη χειρότερη πρόγνωση.
Ανάλογες παρατηρήσεις έγιναν και στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα τοξικομανών, όπου παρατηρείται μια δυσλειτουργία του μετωπιαίου λοβού, και ιδιαίτερα στον αριστερό, στους δεξιόχειρες.

Ο ΤΕΧΝΗΤΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΜΠΟΥΤΛΑΙΡ. ΑΠΟ ΤΟΤΕ, Ο ΟΡΟΣ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΟΣ.

Διάφορες εθιστικές ουσίες διεγείρουν σχηματισμούς του εγκεφάλου στην παραγωγή νευροδιαβιβαστών και οπιοειδών. Αυτές, με την σειρά τους, τον γεμίζουν με ευχαρίστηση, χωρίς να υπάρχει κανένας εξωτερικός λόγος. Τον ξεγελούν έτσι, που ο εξαπατημένος εγκέφαλος να ζει μια ηδονή, που δεν υπάρχει. Όπως γράφει και ο ποιητής, να ζει έναν τεχνητό παράδεισο.
Ο εγκέφαλος έμαθε να ζει τον τεχνητό παράδεισο για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η ευχαρίστηση, που αισθάνεται εξαιτίας της απόλαυσης. Η απόλαυση λειτουργεί στο άτομο σαν αίσθηση της απαλής ευφορίας.
Ο δεύτερος λόγος είναι η ηδονή. Δηλαδή, το προ-στάδιο μιας ελπιδοφόρας, ιδιαίτερα ικανοποιητικής, δραστηριότητας. Ευχαρίστηση και ηδονή υπηρετούν κάτω από διαφορετικές διαδικασίες το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου.
Το σύστημα αυτό βρίσκεται στο κέντρο του εγκεφάλου και είναι ο κόμβος πολλαπλών νευρωνικών διασυνδέσεων.
Το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου είναι αυτό που κατευθύνει την ηδονή και την ευχαρίστηση. Σε αυτό το σημείο δρουν οι ναρκωτικές ουσίες, προκειμένου να ικανοποιήσουν τον έναν ή τον άλλο σκοπό.
Ο μηχανισμός αυτός αρχίζει να αδρανεί, όταν ο εγκέφαλος συνηθίζει την εξαρτησιογόνο ουσία και τότε είναι που «ζητάει» μεγαλύτερη ποσότητα από αυτήν. Παράλληλα, μοιραία αυξάνει η ηδονή για τον επικείμενο εθισμό.
Όσο τροφοδοτείται με ουσίες και εθιστικές καταστάσεις, τόσο περισσότερη χρήση ζητάει. Αυτό προκύπτει από το ότι οποιοσδήποτε παράγοντας βρίσκεται συνεχώς στον μέσο εγκέφαλο μας, που χημικά συγγενεύει πολύ με φυτικό όπιο και την ηρωίνη, και προκαλεί ευχαρίστηση. Είναι οι ουσίες αυτές που μας κάνουν αισθανόμαστε ευχάριστα μόνον και με την αίσθηση της παρουσίας τους.
Ενώ τα αυτόχθονα οπιοειδή παράγονται από τον εγκέφαλο με το καλό φαί, το σεξ ή την παρέα. Με την χρήση των ναρκωτικών έχουμε το αποτέλεσμα, δηλαδή, την ηδονή και την ευχαρίστηση, χωρίς να υπάρχει το εξωτερικό αίτιο.

Χωρίς στιγμές ηδονής και ευχαρίστησης είναι αδύνατον ζώα και άνθρωποι να υπάρξουν. Χρειάζονται και την ηδονή και την ευχαρίστηση προκειμένου να έχουν την ορμή να συνεχίσουν την ζωή τους. Με ευχάριστα συναισθήματα, που προκαλεί η φύση στα πλάσματά της, οδηγεί τους οργανισμούς προς την περαιτέρω επιβίωση και αναπαραγωγή. Έτσι, λοιπόν, η ευχαρίστηση στο φαγητό φροντίζει για την διατροφή, η ηδονή στο σεξ είναι κατάλληλη για την αναπαραγωγή και η ευχάριστη παρέα ή συνάθροιση των ανθρώπων σε κοινωνίες δημιουργεί αυτά τα ευχάριστα συναισθήματα που μας φέρνουν όλους κοντά.
Τα διάφορα φάρμακα και ουσίες που προκαλούν τους εθισμούς χρωστάν την μεγάλη τους «δημοτικότητα» μεταξύ των ανθρώπων και ζώων στην ίδια αρχή. Αυτά μπορούν και «καπελώνουν» τους μηχανισμούς σπουδαίων εγκεφαλικών διασυνδέσεων και κυκλωμάτων, που δημιουργούν τα ευχάριστα αισθήματα, που είναι αναγκαία για να συνεχιστεί η ζωή μας.
Για αυτό, μερικά από αυτά που έχουν την ικανότητα με διαφόρους τρόπους να διεγείρουν τους μηχανισμούς ευχαρίστησης και ηδονής του εγκεφάλου είναι και τα πλέον αγαπητά π.χ. όπως το τσιγάρο. Για παράδειγμα, ένα τσιγάρο στη στάση του λεωφορείου δίνει την αίσθηση της αναζωογόνησης και πολεμά την αναμονή. Αντίθετα, μετά το φαγητό το ίδιο τσιγάρο φέρνει την αίσθηση της χαλάρωσης.
Ασφαλώς και ένα τσιγάρο ή ένα ποτήρι κρασί ή ακόμη και μια ρουφηξιά από χόρτο δεν αποτελεί κατά την γνώμη των πολλών μια εξάρτηση. Είναι, όμως, σίγουρα μια αρχή μιας εξάρτησης.
Είναι με σιγουριά τα πρώτα βήματα.
Όσοι επιστήμονες έχουν ασχοληθεί με τον εθισμό ξέρουν πολύ καλά πόσο δύσκολο είναι να φέρουν τα πειραματόζωα στην κατάσταση εκείνη προκειμένου να εξαρτηθούν από τις διάφορες ουσίες. Άλλωστε, ποιος από εμάς δεν θυμάται πόσο δυσάρεστο ήταν το πρώτο αίσθημα από το τσιγάρο, την γεύση της μπύρας ή ακόμη περισσότερο, μιας απαγορευμένης ουσίας.
Όμως, ο φόβος του εξευτελισμού απέναντι σε συμμαθητές ή στην παρέα ή ακόμη περισσότερο, η αγωνία της επιβεβαίωσης μιας δήθεν ανωτερότητας μας οδήγησε όλους επανειλημμένως στην μικρή αυτή δοκιμή, η οποία επαναλαμβανόμενα έγινε συνήθεια και η συνήθεια κατάχρηση, γιατί ο εγκέφαλος είχε μάθει να «ακούει» αυτές τις συνήθειες που του έφερναν όλα εκείνα τα εξωτερικά ερεθίσματα σε ανάμνηση που δημιουργούν ευτυχία και ηδονή.
Έτσι, μετά τα πρώτα βήματα που γίνονται προς επιβεβαίωση ή σε αναζήτηση μιας «χαμένης» αξιοπρέπειας ή της «αντιμετώπισης» σαν κοινωνικά ίσο μέλος χρωστάμε όλοι τα πρώτα βήματα του εθισμού.
Όσο δύσκολο και αν είναι αυτό, πρέπει να το καταλάβουμε γιατί όταν θα ξεκινήσει κάποια θεραπεία αρχίζει ακριβώς από αυτό το σημείο.

ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΠΛΟΚΗ ΣΤΑ ΜΜΕ ΣΕ ΣΗΜΕΙΟ ΠΛΕΟΝ ΠΟΥ ΝΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΕΙ Η ΝΟΣΗΡΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Ένας άνθρωπος ο Ιβάν Πέτροβιτς Παβλόφ, βιονευρολόγος και αναλυτής των εξαρτημένων αντανακλαστικών, έζησε με πλήρη αναγνώριση και κατά την τσαρική περίοδο της Ρωσίας και αργότερα σαν καθηγητής Βιολογίας την περίοδο του κουμμουνισμού. Δεν διώχτηκε ούτε από την μια, ούτε από την άλλη κατάσταση. Πολύ δε αναγνωρίστηκε και από τις δύο.
Ο ίδιος παπαδοπαίδι και από ευκατάστατη οικογένεια, σε καμία όμως περίπτωση δεν έζησε οπορτουνιστικά και δεν ζητιάνευε δύναμη από τον έναν και τον άλλο. Αντίθετα και τα δύο διαμετρικά αντίθετα καθεστώτα, δηλαδή, και η τσαρική και η κομμουνιστική νομενκλατούρα τον ήθελε φίλο και αρωγό.
Ο Παβλόφ, τόσο με τα πειράματά του, όσο και με τις θεραπείες μέσω της κλασσικής εξάρτησης χειραγωγούσε και το ένα και το άλλο πολιτικό κατεστημένο. Όσοι προσπάθησαν να έρθουν σε σύγκρουση ή να τον βλάψουν, όσο ισχυροί και αν ήταν, δεν μπόρεσαν να πειράξουν τον τιμημένο με Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής το 1904 Παβλόφ.
Σε πολύ σύντομες διαγνωστικές καταστάσεις κατέτασσε τους αντιπάλους-ασθενείς του σε τέσσερις κατηγορίες: φλεγματικούς, μελαγχολικούς, αιματικούς και χολερικούς.
Η διαφορά ανάμεσα στις ομάδες είχε σχέση μόνο με τον χρόνο αντίδρασης του εγκεφάλου σε στρεσσογόνα ερεθίσματα. Κατευθύνοντας τα ερεθίσματα αυτά με τον σωστό τρόπο και εξ αποστάσεως ο Παβλόφ δημιουργούσε τα λεγόμενα εξαρτημένα ανακλαστικά και κατεύθυνε την συμπεριφορά φίλων και αντιπάλων εκεί που ήθελε προκαλώντας την συμπεριφορική απάντηση που ο ίδιος την αποκαλούσε εξαρτημένη «απόκριση».
Τα πειράματα του Παβλόφ στα χρόνια που πέρασαν βρήκαν εφαρμογή κατά κόρον κάτω από την διεύθυνση μεγάλων ψυχολόγων, ιδιωτικών και κρατικών ινστιτούτων στην διαφήμιση στην προπαγάνδα και έφεραν στην επιφάνεια μια νέα επιστήμη την λεγόμενη κοινωνική μηχανική.
Πρόκειται για την επιστήμη που ρυθμίζει μαζικά την συμπεριφορά λαών και κυβερνόντων έτσι που να υπάρχει μια ομαλή διοικητική κατάσταση σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο.
Τα τελευταία γεγονότα πολιτικά στην Ελλάδα δείχνουν ταυτόχρονα την αξία της ψυχιατρικής εφαρμογής τόσο άμεσα όσο και έμμεσα στην ψυχολογική κατάσταση που επικρατεί σε διοικούντες και λαό. Με τραυματισμένη την κοινωνική μηχανική η Ελλάδα χρειάζεται νέα ψυχιατρική προσαρμογή στην κατά Παβλοφ εξαρτημένη απόκριση.

Όλοι οι παράμετροι του εθισμού ενεργούν με την ίδια βάση : ενεργοποιούν μηχανισμούς στον εγκέφαλο, που προάγουν τα ωραία αισθήματα και τροποποιούν με, πολύ σπουδαία για τη ζωή, νευρωνικά κυκλώματα τον εγκέφαλο, που προκαλούν ευχαρίστηση και ηδονή.
ΕΤΣΙ, Ο,ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΧΑΡΑ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙ ΕΘΙΣΜΟ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΣΗ.
Για την καλύτερη κατανόηση θα δώσουμε παρακάτω κάποιες σχηματικές απεικονίσεις για πώς δημιουργείται ο μηχανισμός της εξάρτησης και του εθισμού.

Ο ΥΓΙΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ
Στον υγιή εγκέφαλο εργάζεται κάθε νευρώνας σαν ένα μικρό κομπιούτερ. Δέχεται ερεθισμούς από άλλα νευρικά κύτταρα, τα επεξεργάζεται και κατόπιν, το αποτέλεσμα το μεταδίδει περαιτέρω σε άλλα νευρωνικά σχήματα. Η επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων γίνεται σε ένα σημείο όπου υπάρχει κενό και το οποίο ονομάζεται σύναψη. Όταν στην μία άκρη της σύναψης έρχεται ένας ηλεκτρικός ερεθισμός, τότε ελευθερώνονται κάποιοι νευροδιαβιβαστές, όπως η ντοπαμίνη.
Από την απέναντι όχθη της σχισμής βρίσκονται οι υποδοχείς που υποδέχονται το νευροδιαβιβαστή της ντοπαμίνης. Οι υποδοχείς αυτοί παίρνουν πλέον την χημική αντίδραση, που μεταφέρει η ντοπαμίνη, και την μετατρέπουν σε ηλεκτρικό ερεθισμό. Όσα ελεύθερα μόρια ντοπαμίνης μένουν στην σχισμή και δεν απορροφώνται από υποδοχείς της απέναντι όχθης επιστρέφουν πάλι στο αρχικό σημείο, από όπου ξεκίνησαν. Δηλαδή, κατά κάποιον τρόπο, επαναπροσλαμβάνονται από την αφετηρία τους.

Η ΕΘΙΣΜΕΝΗ ΜΝΗΜΗ
Στις περιπτώσεις που έχουμε τη διεργασία του εθισμού, μια θάλασσα ντοπαμίνης φτάνει στους πρόσθιους μετωπιαίους λοβούς. Προκαλεί κάποια διέγερση εκεί στην μνήμη, η οποία αναδύει και παρουσιάζει ιδιαίτερα ευχάριστες αναμνήσεις. Έτσι, λοιπόν, ο εθισμένος αποζητά πλέον το ναρκωτικό, το οποίο θα του φέρει τις ευχάριστες αναμνήσεις. Όσο περισσότερο εθισμένος είναι, τόσο μεγαλύτερη είναι η απαίτηση από τον εγκέφαλο για την χρησιμοποίηση του ναρκωτικού. Η επανειλημμένη χρήση του ναρκωτικού δημιουργεί καινούριες εκρήξεις ντοπαμίνης, που διεγείρουν εκ νέου τη μνήμη προς καινούρια ώση ευχαρίστησης.
Αυτό συνεχίζεται σαν φαύλος κύκλος χωρίς ανακοπή μέχρι να φτάσει κάποτε σε ένα τέτοιο σημείο όπου η επιθυμία να μην διακόπτεται καθόλου. Για να διακοπεί η εξάρτηση, πρέπει να διακοπεί ακριβώς αυτός ο φαύλος κύκλος στο σημείο αυτό της διέγερσης των προμετωπιαίων λοβών.

Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ
Διάφορες ουσίες διεγείρουν με διαφορετικό τρόπο τους νευρώνες και προκαλούν με διαφορετικό τρόπο την έγχυση της ντοπαμίνης στην σχισμή. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι πως νικοτίνη, αλκοόλ και οπιούχα δημιουργούν μια διέγερση στους νευρώνες και τους υποχρεώνουν να εκχύνουν περισσότερη ντοπαμίνη. Η κοκαΐνην αντίθεταν μπλοκάρει την επαναπρόσληψη της ντοπαμίνης από την συνοπτική σχισμή. Δηλαδήν δεν την αφήνει να έρθει στην αρχική της θέση.
Με αυτόν τον τρόπον παραμένει εντός σχισμής και μόλις ελευθερωθούν οι υποδοχείς πάει και τους κλείνειν και δημιουργεί επιπρόσθετη ευτυχία ή ηδονή.

Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΗΔΟΝΗΣ
Στο μέσο του εγκεφάλου διάφοροι νευρωνικοί σχισμοί επικοινωνούν μεταξύ τους έτσιν που δημιουργούν το λεγόμενο σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου. Μόλις, λοιπόν, αυτό το σύστημα από έναν ερεθισμό που παρουσιάζεται σε όλο τον οργανισμό νοιώσει ευχαρίστηση και ηδονή, το αποθηκεύει στην μνήμη και το επεξεργάζεται. Την στιγμή αυτή αρχίζει πλέον η έκχυση του νευροδιαβιβαστή της ντοπαμίνης στους μετωπιαίους λοβούς αμφοτερόπλευρα.
Ναρκωτικά που προκαλούν αυτή την διέγερση στους μετωπιαίους λοβούς και κατά κάποιο τρόπο, την έκχυση της ντοπαμίνης είναι μαζί με την νικοτίνη και το αλκοόλ τα οπιοειδή. Η νικοτίνη και η κοκαΐνη αυξάνουν το μέγεθος της ελεύθερης ντοπαμίνης που υπάρχει στην σχισμή. Αλκοόλ και οπιοειδή, αντίθετα, λειτουργούν σαν φρένο που ρυθμίζει την ποσότητα της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.

ΠΩΣ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΕΘΙΣΜΟ
Τα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου ρυθμίζουν την υπερέκκριση της ντοπαμίνης ανάλογα με τις ανάγκες τους. Καταρχήν, ελαττώνουν τους υποδοχείς της ντοπαμίνης έτσι ώστε να αποδυναμωθεί η ένταση του ερεθισμού.
Ταυτόχρονα, καταπιέζεται ο μηχανισμός παραγωγής φυσικής ντοπαμίνης. Με αυτόν τον τρόπο, όταν πλέον ελαττωθεί η διέγερση, δηλαδή, η ναρκωτική δράση, υπάρχει ελάχιστη ντοπαμίνη.
Αυτό αμέσως ξεκινά τα στερητικά συμπτώματα.

Η μάθηση είναι μια εγκεφαλική λειτουργία που έχει άμεση σχέση με τον εθισμό και την εξάρτηση. Η σπουδαιότητα της λειτουργίας αυτής έγκειται στο γεγονός ότι την χρειάζεται ο εγκέφαλος οπωσδήποτε για να ξεπεράσει τον εθισμό και να απεξαρτηθεί για να επαναλειτουργήσει φυσιολογικά. Μια άλλη κλινική παράμετρος είναι, όμως, ότι η μάθηση είναι από τις λειτουργικές ικανότητες που μειώνονται άμεσα εξαιτίας του εθισμού.
Χρησιμοποιώντας το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα και τον τομογράφο ποζιτρονίων μελετήθηκε ο βιοηλεκτρικός βασικός ρυθμός του εγκεφάλου, η ροή του αίματος, τα επίπεδα ντοπαμίνης και ο μεταβολισμός της γλυκόζης προκειμένου να διαπιστωθεί πού και πόση ενέργεια χάνεται σε διάφορα μέρη του εγκεφάλου στους αλκοολικούς και στους ναρκομανείς.
Έτσι, διαπιστώθηκε ότι από τον εθισμό σε αλκοόλ και ουσίες επηρεάζονται πολλαπλά συστήματα του εγκεφάλου, ιδιαίτερα δε αυτό της λειτουργίας της μάθησης.
Έχει υπολογισθεί ότι η μάθηση στους εξαρτώμενους από αλκοόλ και ναρκωτικά δυσλειτουργεί περίπου 6-24 μήνες μετά την αποτοξίνωση. Αυτός είναι και ο λόγος που γνωστικές ψυχοθεραπευτικές αγωγές είναι αναποτελεσματικές τους πρώτους 3-4 μήνες της απεξάρτησης.
Για αυτό το λόγο είναι απαραίτητη η φαρμακοθεραπευτική αγωγή της απεξάρτησης πριν από κάθε άλλη προσπάθεια. Θα πρέπει πρώτα να αποκατασταθεί η λειτουργία της μάθησης στον εξαρτημένο εγκέφαλο για να μπορέσει αυτός μέσα από «γνωστική – μαθησιακή» γυμναστική να αντιμετωπίσει τον εθισμό.

Η κατάσταση εγρήγορσης σε κάθε άτομο είναι συνυφασμένη και με έναν βαθμό λογικής του. Όσο ανεβαίνει η εγρήγορση και γίνεται άγχος, τόσο αυξάνει και ο βαθμός απαίτησης ελέγχου της δράσης του ατόμου από την λογική. Στη λειτουργία του λογικού ελέγχου πρωτεύον βαθμό παίζει ο προμετωπιαίος φλοιός του εγκεφάλου, ο οποίος είναι μια περιοχή που κατευθύνει και ρεγουλάρει τις αντιδράσεις. Όταν η εγρήγορση γίνει στρες-άγχος, που συνεχώς αυξάνει, η λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού πηγαίνει στο «κόκκινο». Κάποια δε στιγμή που το στρες φθάνει στην ανώτατη βαθμίδα έντασης, με την μορφή του πανικού ή του αμόκ, ουσιαστικά, σταματάει η λειτουργία του προμετωπιαίου λοβού.
Τότε ο εγκέφαλος θέτει εκτός λειτουργίας τα πάντα, εκτός του αίτιου του πανικού. Δηλαδή, αυτό που του προκαλεί τον πανικό .
Αυτό είναι πολύ χαρακτηριστικό στα εθισμένα άτομα. Είναι η κατάσταση εκείνη που τα βλέπουμε εκτός ελέγχου, να αδιαφορούν για τα πάντα πλην της εύρεσης της δόσης τους.
Στην κατάσταση αυτή ο άνθρωπος είναι άβουλο ον χωρίς συγκρότηση και με πλήρη αδυναμία ελέγχου. Ακοντρολάριστος είναι, πλέον, ικανός για κάθε είδους πράξη ανεξάρτητα των προοπτικών ή κοινωνικών συνεπειών. Στις καταστάσεις αυτές, και αν είναι δυνατόν ακόμη πολύ νωρίτερα, έχει νόημα η καταστολή του πανικού και των στερητικών συνεπειών του εθισμού.
Το πρώτο μέτρο, λοιπόν, είναι η καταστολή με φάρμακα του στρες. Όταν δε το στρες δεν είναι ατομικό μόνο, αλλά, πολυπαραγοντικό, όπως σε πολλές ακραίες περιπτώσεις, τότε χρειάζεται ψυχιατρική μέριμνα και για αυτό. Στις περιπτώσεις αυτές ενημερώνουμε συγγενείς και συμπαραστάτες για την σημασία της καταστολής κάθε είδους στρες για την θεραπεία.

Ήδη, από πολλαπλές έρευνες που γίνονται σε όλα τα μεγάλα κέντρα απεξάρτησης σε όλο τον κόσμο με τη βοήθεια της τεχνολογίας υπάρχει ένα καταλυτικό συμπέρασμα σε ότι αφορά τη δράση των ναρκωτικών στον εγκέφαλο. Πλέον, είναι σίγουρο ότι οι μηχανισμοί δράσης των ναρκωτικών στον εγκέφαλο, δηλαδή, οι μηχανισμοί εξάρτησης, εθισμού και αργότερα απεξάρτησης, αν γίνεται, βρίσκονται στην αλλαγή της χημείας του εγκεφάλου. Ήταν από παλιά γνωστό το λεγόμενο σύστημα «τιμωρίας – ανταμοιβής», αλλά, ενώ κανείς υπέθετε πώς λειτουργεί, δεν ήταν ακριβώς γνωστός ο τρόπος. Τελευταίες έρευνες κατέδειξαν ότι η όλη ιστορία γίνεται και με τη χρήση και με τη δραστηριοποίηση νευροδιαβιβαστών. Είναι χημικές ουσίες που πηγαίνουν από το ένα κύτταρο στο άλλο και προκαλούν διαφορετική βιοχημική αντίδραση έτσι ώστε να είναι και ανάλογη η πληροφορία.
Έτσι, λοιπόν, η ντοπαμίνη βρέθηκε ότι είναι κυρίως ο νευροδιαβιβαστής που προκαλεί την επιβράβευση ή την ευχαρίστηση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Πρόκειται για μια χημική ουσία που ανιχνεύει κάποιους ειδικούς υποδοχείς που κάθονται πάνω στην επιφάνεια των νευρικών κυττάρων και προκαλεί μια χημική ένωση που ευαισθητοποιεί αυτούς τους υποδοχείς. Οι υποδοχείς αυτοί δέχονται τη ναρκωτική, ή άλλη, ουσία που μεταφέρεται στον εγκέφαλο και δημιουργείται έτσι μια τεράστια αίσθηση ευχαρίστησης για ορισμένο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν, μάλιστα, αυτοί οι υποδοχείς σε πλήρη ανακάλυψη με το όνομα D3 και έχουν και την ικανότητα, όπως φαίνεται στις καινούριες απεικονιστικές μεθόδους, να πολλαπλασιάζονται ανάλογα με τη δοσολογία των ναρκωτικών, δηλαδή, αυτό σημαίνει ότι όση περισσότερη δόση παίρνει κάποιος, τόσοι περισσότεροι υποδοχείς ντοπαμίνης D3 ενεργοποιούνται.
Έτσι, λοιπόν, υπάρχει και η ελπίδα ότι αν κάποια στιγμή με χημικό ή άλλο τρόπο καταφέρει κανείς να μπλοκάρει αυτούς τους υποδοχείς θα λυθεί και το πρόβλημα των ναρκωτικών.
Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, δρα η ντοπαμίνη σα γκάζι σε ότι αφορά την ενεργοποίηση της ευχαρίστησης, άρα και της εξάρτησης του εγκεφάλου μας από μια ναρκωτική δραστική ουσία.
Από την άλλη πλευρά, όμως, υφίσταται, όπως προνόησε η φύση, τελείως αντανακλαστικά, σε αυτορρυθμιζόμενο τρόπο και το φρένο της διαδικασίας αυτής. Πρόκειται για το Γ – αμινοβουτυρικό οξύ και είναι αυτό που όταν διεγείρεται μπλοκάρει τη διαδικασία της ντοπαμίνης. Στην περίπτωση χορήγησης των ναρκωτικών, εκείνο που ουσιαστικά προκαλεί την εξάρτηση είναι η αδυναμία ενεργοποίησης παραγωγής του Γ- αμινοβουτυρικού οξέως, και για αυτό σε ορισμένα προδιατεθειμένα άτομα εμφανίζεται τόσο γρήγορα η εξάρτηση. Για τον ίδιο λόγο σε άτομα που δεν έχουν αυτή την προδιάθεση ή έχουν ικανό φρένο και ταυτόχρονα με τη σύγχρονη αγωγή έχουμε την απαλλαγή τους από τη μάστιγα του εθισμού.
Όλα αυτά, βέβαια, είναι απλοποιημένα, λέγονται και γράφονται έτσι κατανοητά, αλλά η διαδικασία ελέγχου, συμπλήρωσής τους και κυρίως εφαρμογής τους πρέπει, δυστυχώς, να γίνει από ειδικούς. Εάν η έρευνα κάτω από την πίεση των πραγμάτων εξακολουθήσει και έχει τα ίδια αποτελέσματα, σε σύντομα χρονικά διαστήματα ίσως θα έχουμε τη ρύθμιση του «φρένου – γκάζι» με απλές διαδικασίες και να λύσουμε το φρένο του εθισμού.

Στην ψυχολογική εξάρτηση τα προβλήματα είναι ακόμη πιο περίπλοκα από αυτά της φυσικής διότι υπεισέρχεται ο νοητικός παράγων σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό.
Μέσα σε κάποια νευρωτονικά τόξα του μυαλού, ανάμεσα σε εγκεφαλικά σχήματα, υπάρχει ο μηχανισμός απογοήτευσης και επιβράβευσης. Ανάλογα με τον ερεθισμό ή τον αποκλεισμό του ενός ή του άλλου συστήματος, ο οργανισμός αισθάνεται ευχάριστα ή δυσάρεστα. Στην περίπτωση που αισθάνεται ευχάριστα, έχουμε αύξηση μιας ουσίας στο μυαλό, της ντοπαμίνης, που διεγείρει κάποιους νευρώνες έτσι που να επιβραβεύουν την κατάσταση που προκάλεσε τη διέγερσή της. Η κατάσταση αυτή πέρα από φάρμακα, ουσίες μπορεί να είναι έρωτας, ταξίδια, εξουσία, τζόγος, γενετήσια ορμή ή οτιδήποτε άλλο.
Ό,τι στην περίπτωση αυτή ελαττώνει την έκκριση της ντοπαμίνης, έτσι όπως έχει μάθει ο οργανισμός να την προκαλεί, οδηγεί σε συμπτώματα στέρησης όπως είναι η ευερεθιστότητα, η κατάθλιψη, οι πόνοι, η ανορεξία, η βουλιμία, η επιθετική συμπεριφορά, ο αποπροσανατολισμός, οι διαταραχές συμπεριφοράς. Τότε μιλάμε για ψυχική εξάρτηση.
Η ψυχική εξάρτηση είναι πολύ ισχυρότερη της φυσικής γιατί στη δεύτερη ξέρουμε το αίτιο, άρα ξέρουμε και τον τρόπο να αντιδράσουμε. Η ψυχική εξάρτηση είναι ένας συνδυασμός ασυνειδήτων ανώτερων εγκεφαλικών δραστηριοτήτων, πολλές φορές απροσδιόριστων, για το μέσο νου με πλήρη αδυναμία καμιά φορά στην κατανόησή τους, άρα και στην προσέγγισή τους.
Η ψυχική εξάρτηση είναι η μορφή του εθισμού που αλλοιώνει την ψυχή και οδηγεί σε πάρα πολλές τραυματικές νευροψυχιατρικές διαταραχές με έντονες κοινωνικές προεκτάσεις, κυρίως απομόνωσης και εμφάνισης εγκεφαλικών δυσλειτουργιών

Ο εθισμός είναι συνέπεια μιας επαναλαμβανόμενης μη ελεγχόμενης λήψης ουσίας. Η φυσική εξάρτηση είναι ένας σημαντικός παράγοντας την λύση του εθισμού.
Στην αρχή, παίρνουμε μια ουσία προκειμένου να μας δημιουργήσει μια ευχάριστη κατάσταση. Στη συνέχεια χρειαζόμαστε την ουσία για να αποφύγουμε τη δυσάρεστη κατάσταση που δημιουργεί η απουσία της. Τότε, μιλάμε πλέον για τη φυσική εξάρτηση και για την δυσάρεστη κατάσταση που εμφανίζεται στην απουσία της ουσίας. Αναφερόμαστε στο στερητικό σύνδρομο.
Υπάρχουν νόμιμες και παράνομες ουσίες που προκαλούν τη φυσική εξάρτηση, όπως οπιούχα, βενζοδιαζεπίνες, νικοτίνη, αλκοόλ, κορτιζόνη, β αναστολείς, αντικαταθλιπτικά, αντιϋπερτασικά, αντιβηχικά φάρμακα κλπ. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η φυσική εξάρτηση του εθισμένου από οποιαδήποτε ουσία τον πείθει να συνεχίσει τη χρήση της.
Σε διεθνείς στατιστικές, όπου γίνεται, και αν γίνεται, προσπάθεια διακοπής μια εξαρτησιογόνου ουσίας, η επιτυχία μετά από προσπάθειες δύο ετών ανέρχεται μόλις στο 5-7%. Αυτό δείχνει πόσο δύσκολη είναι η ιατρική διαχείριση της εξάρτησης και της απεξάρτησης. Και βέβαια, η ιατρική αυτή διαχείριση υπόκειται σε νόμους και κανόνες που ρυθμίζει η πολιτεία. Και η πολιτεία είναι που αποφασίζει ποια ουσία είναι νόμιμη παράνομη ή ημι-νόμιμη και ποια μπορεί επίσημα να μπει σε διαδικασία απεξάρτησης ή όχι. Υπάρχουν ουσίες που είναι αυστηρά κάτω από έλεγχο, όπως είναι τα οπιούχα φάρμακα ή τα ναρκωτικά, τα πρώτα με συνταγή, τα δεύτερα με παράνομο καθεστώς. Υπάρχουν και ουσίες όπως το αλκοόλ ή η νικοτίνη που η πολιτεία τις αφήνει ελεύθερες, αλλά δεν επεμβαίνει νομικά στις διαδικασίες απεξάρτησής τους. Σε μια χώρα όπως η δική μας όπου έχουμε 2 εκατομμύρια διαβητικούς, 1,5 εκατομμύριο υπερτασικούς, πάνω από 2 εκατομμύρια αυτούς που παίρνουν ψυχιατρικά φάρμακα και τους υπόλοιπους καπνιστές, μιλάμε πλέον για μια εθνική φυσική εξάρτηση.
Αν υποθέσουμε ότι ένας ηγεμόνας αποφασίζει να διακόψει την παροχή ουσιών και ασφαλώς αναφερόμαστε μόνο στις νόμιμες η έξαρση της φυσικής εξάρτησης και των στερητικών θα είναι πολύ πιο ισχυρή από μια εμπόλεμη κατάσταση. Τον στρατιώτη μπορείς να τον κατευθύνεις, τον εξαρτώμενο όμως δε μπορείς να τον ελέγξεις.