NEURO-TALKS / ΝΕΥΡΟ-ΔΙΑΛΟΓΟΙ

ΣΕ ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΟΤΙ ΟΙ «ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΕΝΟΙ» ΠΙΘΗΚΟΙ ΕΘΙΖΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΟΚΑΪΝΗ ΑΠΟ ΟΤΙ ΟΙ ΑΡΧΗΓΟΙ ΤΟΥΣ.
Η εξήγηση είναι ότι η ναρκωτική αυτή ουσία ικανοποιεί ανάγκες του εγκεφάλου που οι ισχυροί τις έχουνε λύσει. Το ίδιο συμβαίνει και στους ανθρώπους.
Οι κοινωνικά δυνατοί και επαρκής σπάνια κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών αντίθετα με δυσαρεστημένους και φτωχούς που δεν έχουν την ικανοποίηση της κοινωνικής επιβράβευσης.
Υπεύθυνο για αυτό είναι το μονοπάτι επιβράβευσης και ανταμοιβής (reward pathway) του εγκεφάλου.
Πρόκειται για έναν κεντρικό εγκεφαλικό σχηματισμό από διαφοροποιημένα εγκεφαλικά κύτταρα που επικοινωνούν με ειδικές ουσίες τους νευροδιαβιβαστές.
Η μια κεντρική για την ηδονή και επιβεβαίωση είναι η ντοπαμίνη και η άλλη η ανταγωνιστική της το γάμμα – αμινοβουτυρικό οξύ.
Αυτοί στους οποίους λείπει η επιβράβευση και η κατανόηση θέτουν σε ενέργεια το μονοπάτι της ηδονής στον εγκέφαλο με διάφορες εθιστικές ουσίες για να συμπληρώσουν το έλλειμμά τους.
Οι ουσίες αυτές παρακάμπτουν όλες τις αισθήσεις και ενεργοποιούν τον μηχανισμό επιβράβευσης κατευθείαν στον εγκέφαλο.
Το αποτέλεσμα είναι να αναστέλλονται όλες οι γνωστικές λειτουργίες και κυρίως της κριτικής μάθησης. Σε κάθε νέα χρήση αντιδραστικά ο εγκέφαλος για να προστατευθεί ζητά όλο και μεγαλύτερες δόσεις οι οποίες όσο χορηγούνται αναστέλλουν ακόμη περισσότερο τις φυσιολογικές του λειτουργίες και ολοκληρώνουν τον φαύλο κύκλο του εθισμού.

Είναι δύο λέξεις καταλυτικές, οι οποίες και πρέπει να αναλυθούν για να μπορέσει κανείς να καταλάβει τη νευρολογική τους βάση λειτουργίας. Έχουμε από τη μία την ευχαρίστηση και από την άλλη τον εθισμό. Η ευχαρίστηση φέρνει εθισμό αναμφισβήτητα, για αυτό και τον δημιουργεί. Ο εθισμός, παράλληλα, για να κινηθεί και να αναπτυχθεί, θέλει την ευχαρίστηση. Από την ώρα που δε μπορεί ο ένας να προκαλέσει τον άλλο, σταματά η διαδικασία και ο εγκέφαλος μπαίνει σε άλλες καταστάσεις, π.χ. στην κατάθλιψη. Αυτό δε γίνεται πάρα πολλές φορές, δε σημαίνει ότι είναι αδύνατο. Απλά στην καθημερινότητα της ζωής δεν παρατηρείται και τόσο τακτικά.
Συνήθως, βλέπουμε τον ένα ή τον άλλο πόλο, δηλαδή, την ευχαρίστηση ή τον εθισμό, γιατί είναι πιο εντυπωσιακός. Προκαλεί, και η ένταση των συμπτωμάτων ή της απόρροιας που έχουν στο κοινωνικό περιβάλλον είναι πιο «τρανταχτή», μας αναγκάζει να τη βλέπουμε πιο τακτικά. Είναι γνωστό ότι η ευχαρίστηση μέσω κάποιου μηχανισμού, που αναφέραμε σε άλλες θέσεις, του λεγόμενου μονοπατιού επιβράβευσης, μέσα στον εγκέφαλο προκαλεί την ευχαρίστηση εκείνη διάθεση, η οποία διαχέει ουσίες, με πρωταγωνιστή την ντοπαμίνη, που διεγείρουν τον εγκέφαλο προς μια κατάσταση, ιδιαίτερα ευχάριστη και ιδιαίτερης ευεξίας για αυτόν.
Το μονοπάτι αυτό της επιβράβευσης ή ευχαρίστησης, που λειτουργεί με βάση την ντοπαμίνη, έχει σαν αντιδραστικό πόλο την έκκριση του αμινοβουτυρικού οξέως, που ελαττώνει τη δράση του. δηλαδή, βλέπουμε ότι μέσα στον εγκέφαλο υπάρχει μονίμως μια ζυγαριά ανάμεσα σε βασικές λειτουργίες της ευχαρίστησης και της μείωσής της. Όταν η υπέρμετρη ευχαρίστηση καταλύει σχεδόν τον έλεγχο του αμινοβουτυρικού οξέως και ζητά συνεχώς τη νέα, όπως είναι φυσιολογικό, επιβράβευσή της, έχουμε μια συνεχή χρονική διέγερση του μονοπατιού της επιβράβευσης στον εγκέφαλο και μια ατελείωτη έκκριση ντοπαμίνης.
Είτε προκαλείται αυτό από το γέλιο, τη χαρά, μια εκδρομή, συναναστροφές ή ακόμη από τα κολακευτικά λόγια τρίτων, ή από τη διάθεση επιβεβαίωσης μέσω τρίτων, η ντοπαμίνη εγχύεται και διεγείρει τους ίδιους υποδοχείς στον εγκέφαλο στο συγκεκριμένο μονοπάτι της επιβράβευσης. Αυτός είναι και ο λόγος που όλοι οι άνθρωποι θέλουν να πουν τα ίδια πράγματα ή να παρουσιάζονται στις τηλεοράσεις πολλές, φορές χωρίς να έχουν κανένα ιδίο συμφέρον.
Η εξήγηση γιατί το κάνουν εφόσον η ευχαρίστησή τους είναι καταστροφική, είναι απλή. Δεν λειτουργεί ο άλλος ο πόλος του αμινοβουτυρικού οξέως, το οποίο θα μπορούσε να ελαττώσει αυτή τη δόση ευχαρίστησης σε ένα αναπαραγωγικό επίπεδο.
Η επαναλαμβανόμενη, λοιπόν, ευχαρίστηση σαν εγκεφαλική δραστηριότητα προάγει τον εθισμό. Οι μεταξύ τους συγκρούσεις από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή με τη διέγερση καταστολής είναι συνεχείς και αφήνουν κλινικά συμπτώματα, που μπορεί κανείς να τα παρατηρήσει.
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να είναι με τη μορφή μανίας, δηλαδή μια συνεχής υπερδιεγερτική κατάσταση με μια μόνιμη χαρά, αλόγιστη κριτική, συνεχή αγορά διαφόρων αχρήστων πραγμάτων, μπορεί να είναι μια ανούσια προβολή, μπορεί να είναι μία άρνηση των όρων ζωής, συναναστροφής και επικοινωνίας χάρην μιας μονομανίας και να καταλήξει στην πλήρη εξάρτηση με τα στερητικά συμπτώματα, όπως του τζόγου ή στους διάφορους ναρκομανείς.
Όπως βλέπουμε, ευχαρίστηση και εθισμός βαδίζουν χέρι – χέρι και πρέπει κάποια στιγμή, όταν διαπιστώσουμε τις αποκλίσεις, και αυτές είναι ενοχλητικές παρ’ όλη την ευχαρίστηση που νιώθουμε, να καταφύγουμε στις διαδικασίες εκείνες που θα μας επαναφέρουν στην ισορροπία. Αν δεν μπορούμε μόνοι μας, τότε θα επικαλεστούμε ασφαλώς τη γνώμη κάποιου ειδικού.

Ήδη, από πολλαπλές έρευνες που γίνονται σε όλα τα μεγάλα κέντρα απεξάρτησης σε όλο τον κόσμο με τη βοήθεια της τεχνολογίας υπάρχει ένα καταλυτικό συμπέρασμα σε ότι αφορά τη δράση των ναρκωτικών στον εγκέφαλο. Πλέον, είναι σίγουρο ότι οι μηχανισμοί δράσης των ναρκωτικών στον εγκέφαλο, δηλαδή, οι μηχανισμοί εξάρτησης, εθισμού και αργότερα απεξάρτησης, αν γίνεται, βρίσκονται στην αλλαγή της χημείας του εγκεφάλου. Ήταν από παλιά γνωστό το λεγόμενο σύστημα «τιμωρίας – ανταμοιβής», αλλά, ενώ κανείς υπέθετε πώς λειτουργεί, δεν ήταν ακριβώς γνωστός ο τρόπος. Τελευταίες έρευνες κατέδειξαν ότι η όλη ιστορία γίνεται και με τη χρήση και με τη δραστηριοποίηση νευροδιαβιβαστών. Είναι χημικές ουσίες που πηγαίνουν από το ένα κύτταρο στο άλλο και προκαλούν διαφορετική βιοχημική αντίδραση έτσι ώστε να είναι και ανάλογη η πληροφορία.
Έτσι, λοιπόν, η ντοπαμίνη βρέθηκε ότι είναι κυρίως ο νευροδιαβιβαστής που προκαλεί την επιβράβευση ή την ευχαρίστηση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Πρόκειται για μια χημική ουσία που ανιχνεύει κάποιους ειδικούς υποδοχείς που κάθονται πάνω στην επιφάνεια των νευρικών κυττάρων και προκαλεί μια χημική ένωση που ευαισθητοποιεί αυτούς τους υποδοχείς. Οι υποδοχείς αυτοί δέχονται τη ναρκωτική, ή άλλη, ουσία που μεταφέρεται στον εγκέφαλο και δημιουργείται έτσι μια τεράστια αίσθηση ευχαρίστησης για ορισμένο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν, μάλιστα, αυτοί οι υποδοχείς σε πλήρη ανακάλυψη με το όνομα D3 και έχουν και την ικανότητα, όπως φαίνεται στις καινούριες απεικονιστικές μεθόδους, να πολλαπλασιάζονται ανάλογα με τη δοσολογία των ναρκωτικών, δηλαδή, αυτό σημαίνει ότι όση περισσότερη δόση παίρνει κάποιος, τόσοι περισσότεροι υποδοχείς ντοπαμίνης D3 ενεργοποιούνται.
Έτσι, λοιπόν, υπάρχει και η ελπίδα ότι αν κάποια στιγμή με χημικό ή άλλο τρόπο καταφέρει κανείς να μπλοκάρει αυτούς τους υποδοχείς θα λυθεί και το πρόβλημα των ναρκωτικών.
Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, δρα η ντοπαμίνη σα γκάζι σε ότι αφορά την ενεργοποίηση της ευχαρίστησης, άρα και της εξάρτησης του εγκεφάλου μας από μια ναρκωτική δραστική ουσία.
Από την άλλη πλευρά, όμως, υφίσταται, όπως προνόησε η φύση, τελείως αντανακλαστικά, σε αυτορρυθμιζόμενο τρόπο και το φρένο της διαδικασίας αυτής. Πρόκειται για το Γ – αμινοβουτυρικό οξύ και είναι αυτό που όταν διεγείρεται μπλοκάρει τη διαδικασία της ντοπαμίνης. Στην περίπτωση χορήγησης των ναρκωτικών, εκείνο που ουσιαστικά προκαλεί την εξάρτηση είναι η αδυναμία ενεργοποίησης παραγωγής του Γ- αμινοβουτυρικού οξέως, και για αυτό σε ορισμένα προδιατεθειμένα άτομα εμφανίζεται τόσο γρήγορα η εξάρτηση. Για τον ίδιο λόγο σε άτομα που δεν έχουν αυτή την προδιάθεση ή έχουν ικανό φρένο και ταυτόχρονα με τη σύγχρονη αγωγή έχουμε την απαλλαγή τους από τη μάστιγα του εθισμού.
Όλα αυτά, βέβαια, είναι απλοποιημένα, λέγονται και γράφονται έτσι κατανοητά, αλλά η διαδικασία ελέγχου, συμπλήρωσής τους και κυρίως εφαρμογής τους πρέπει, δυστυχώς, να γίνει από ειδικούς. Εάν η έρευνα κάτω από την πίεση των πραγμάτων εξακολουθήσει και έχει τα ίδια αποτελέσματα, σε σύντομα χρονικά διαστήματα ίσως θα έχουμε τη ρύθμιση του «φρένου – γκάζι» με απλές διαδικασίες και να λύσουμε το φρένο του εθισμού.