NEURO-TALKS / ΝΕΥΡΟ-ΔΙΑΛΟΓΟΙ

Υπάρχουν χαρακτηριστικά ¨κλισέ¨ δολοφονιών, όπως αυτή του αποτρόπαιου εγκλήματος της Σαντορίνης, που έχουν απόλυτα χαρακτηριστικό ψυχοπαθολογικό προφίλ.
Δηλαδή, εκφράζουν μια συγκεκριμένη διανοητική ψυχική και συναισθηματική διαταραχή, που χαρακτηρίζει την προσωπικότητα του δράστη, όπως η επίπλωση του σπιτιού την χαρακτηριοδομή του ιδιοκτήτη.
Δολοφόνοι που συνδυάζουν σαδιστικά βασανιστήρια με σεξουαλικές επιθέσεις, εκσπλαχνίσεις των θυμάτων, μεταθανάτιες κακώσεις από τέμνοντα και νήσσοντα όργανα, δολοφονίες με ακρωτηριασμούς, τελετουργικές δολοφονίες ή βιασμούς, χαρακτηρίζονται από έντονη ψυχοκινητική δραστηριότητα υποβολιμαίου τύπου και έντονη ιδεοληψία με ψυχαναγκασμό.
Πρόκειται για επαναλαμβανόμενο ¨κλισέ¨ σε τέτοιου είδους εγκληματικές πράξεις.
Όσο τα άτομα αυτά είναι σε ανάλογη ψυχιατρική αγωγή έχουμε αποφυγή αυτών των πράξεων.

Οι κρίσεις πανικού είναι χαρακτηριστικές και γνωστές πλέον σε όλους μας. Δεν υπάρχει πλέον Έλληνας που να ζει σε μεγαλούπολη και να μην έχει περάσει αυτό το μαρτύριο. Τα χαρακτηριστικά του πανικού είναι δεδομένα: ζαλάδα, ναυτία, αίσθημα ασφυξίας, και πόνος στο στήθος, τρομερή αδυναμία με μουδιάσματα σε όλο το σώμα και τάσεις λιποθυμίας.
Παράλληλα, ένα τρέμουλο με αίσθημα φυγής και φόβο θανάτου κλιμακώνει αυτή την συμπτωματολογία. Ένας έντονος φόβος οδηγεί σε μια ακατάσχετη φυγή και στην τρέλα.
Βέβαια, πριν κλιμακωθούν όλα αυτά, υπάρχει ένα πρόδρομο στάδιο όπου οι ασθενείς με τάσεις πανικού είναι ευερέθιστοι, μοναχικοί, κοινωνικά αποκομμένοι, αδύναμοι να εργαστούν σωστά, να συμπεριφερθούν κοινωνικά άψογα και να προσαρμοστούν οικογενειακά.
Σύγχρονες έρευνες έχουν δείξει ότι σε ποσοστό πάνω από 80% στις περιπτώσεις αυτές, προηγείται ένα τραυματικό σύνδρομο (αρρώστια, ξυλοδαρμός, βιασμός, θάνατος οικείων προσώπων, οικονομικές καταστροφές κ.τ.λ) με έντονη μετεξελιγκτική ψυχική συνδρομή για τον ασθενή.
Στην ουσία αυτό το μετατραυματικό σύνδρομο είναι η βάση πάνω στην οποία αναπτύσσεται και στηρίζεται η κλίμακα του πανικού. Βέβαια, επειδή περνάνε πολλά χρόνια από το ένα γεγονός στο άλλο, σαν βίωμα το μετατραυματικό σύνδρομο ξεχνιέται και απωθείται. Σαν επώδυνη ανάμνηση, όμως, στον εγκέφαλο καταγράφεται. Αυτός είναι και ο λόγος που οι διάφορες φαρμακευτικές θεραπείες δεν βοηθούν ουσιαστικά στους πανικούς. Είναι επειδή ασθενείς και γιατροί ξεχνούν πολλές φορές να λάβουν υπόψη τους την αληθινή αιτία.

Οι παραβατικές εγκληματικές πράξεις είναι πλέον καθημερινότητα. Το ιδιαίτερο σε αυτές και προκείμενο άξιο αναφοράς, είναι ο τόπος και τρόπος. Δύο εγκλήματα που συνδύαζαν αυτά τα δύο χαρακτηριστικά έγιναν στις μέρες μας σε δύο πολύ δημοφιλείς παραθεριστικούς τόπους, με αποτέλεσμα το νέο να κάνει ταχύτατα το γύρο του κόσμου και να σκεπάσει κάθε άλλο κοινωνικό ενδιαφέρον.
Στην χώρα μας, μάλιστα, ίσως συζητήθηκε και περισσότερο από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Πρόκειται για το παιδί που σκοτώθηκε από ξυλοδαρμό μπράβων στην Μύκονο και την νεαρή κοπέλα που σφαγιάστηκε από τον άντρα της στην Σαντορίνη. Επρόκειτο και στις δύο περιπτώσεις για εγκλήματα χωρίς μοτίβο.
Όταν λείπει το ουσιαστικό κίνητρο, ελλοχεύει πάντοτε ο ψυχωτικός κίνδυνος. Και στις δύο περιπτώσεις είχαμε το ψυχιατρικό υπόστρωμα μιας τέτοιας διαδικασίας. Επρόκειτο για το εμφανές σύμπτωμα της αστήρικτης και ιδιαίτερα ακραίας ψυχωτικής βίας. Χαρακτηριστική και για τις δύο περιπτώσεις και για την έντασή της και την ωμότητά της.
Δυστυχώς, στις μέρες μας τα συμπτώματα αυτά είναι τακτικά και περνάνε απαρατήρητα διότι είναι συνηθισμένα. Είτε βασίζονται στην λήψη ειδικών ουσιών π.χ. αναβολικών (περίπτωση Μυκόνου) ή λανθάνουσας σχιζοφρενικής διαταραχής σε έντονο στρες, όπως με την δολοφονία της Σαντορίνης.
Και στις δύο περιπτώσεις αυτό που πρέπει να προσεχθεί και να ληφθεί ιδιαίτερα υπόψη είναι η πρόληψη. Περιπτώσεις επιθετικότητας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα. Τα δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα πρέπει να μας ευαισθητοποιήσουν έντονα.

Ενώ όλοι είμαστε σε αναμονή ενδόξων αθλητικών επιδόσεων στο μακρινό Πεκίνο έρχονται καινούριες απάτες σχετικά με το ντόπινγκ για να μας «ξενερώσουν» αθλητικά.
Αφού πλέον ήρθε η είδηση ότι η ερυθροποιητίνη δεν ανιχνεύεται επακριβώς από τα προ-ολυμπιακά και τα ολυμπιακά εργαστήρια, ακολούθησε ένας δεύτερος καταπέλτης, όπου το DNA από επτά μεγάλες Ρωσίδες αθλήτριες πρόδωσε την απάτη που έκαναν με την ανταλλαγή ούρων για την ανίχνευση ουσιών.
Δηλαδή, σε ρετρό οι επτά κυρίες ό, τι κέρδισαν σε δόξα, το χρωστάνε σε ιατρικά επιτεύγματα κατάλληλων θεραπευτών που χρησιμοποίησαν μη ανιχνεύσιμες από τους δημόσιους υπάλληλους συναδέλφους ουσίες. Οι τελευταίοι σε μια έκρηξη εγκληματολογικής έμπνευσης κάνοντας το τεστ DNA πιστοποίησαν ποια ούρα ανήκαν σε ποιον.
Και έτσι το πρόβλημα λύθηκε πιο απλά και εμείς στις τηλεοράσεις μας θα παρακολουθούμε τους ολυμπιακούς αγώνες του Πεκίνο με το ενδιαφέρον μιας αστυνομικής ταινίας, έχοντας ανάλογα συμπάθειες σε κλέφτες ή σε αστυνόμους. Δηλαδή, ντόρος να γίνεται.

Πριν από δύο δεκαετίες η γονιδιακή έρευνα ασκούσε μια ιδιαίτερη έλξη για τους απανταχού ερευνητές. Οι ερευνητές, που πάντα έχουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους, και τεράστια πίστη για το αποτέλεσμα που πρέπει να ανακαλύψουν, πίστευαν πως ερευνώντας τα γονίδια θα έφταναν στα αναμενόμενα πολυπόθητα αποτελέσματα.
Οι ερευνητές δεν άλλαξαν. Εξακολουθούν να πιστεύουν και σήμερα ότι η έρευνα των γονιδίων είναι η πανάκεια της επιστήμης και συνεχίζουν τις προσπάθειες που πλέον αντί για άλματα έχουν εξελιχθεί σε «σημειωτών».
Σημειωτών, λοιπόν, κατέδειξαν και οι έρευνες για το γενετικό υπόβαθρο της σχιζοφρένειας, όπως ανακοινώθηκε από τον καθηγητή Ο’ Ντόνοβαν του Κάρντιφ, ο οποίος είπε ότι σε γενεαλογικά δένδρα μεγάλων οικογενειών ή εθνικών ομάδων ο κίνδυνος εμφάνισης της σχιζοφρένειας είναι σχεδόν 10-15 φορές μεγαλύτερος από ότι σε μη επιβαρυμένους, αν υπάρχουν, γενεαλογικούς κλάδους.
Και φυσικά, το ρεφραίν ήταν, όπως πάντα, ότι ουσιαστικό ρόλο στην εμφάνιση της σχιζοφρένειας παίζουν οι περιβαλλοντικές καταστάσεις και το κοινωνικό περιβάλλον που αναπτύσσεται κάποιος.
Αν μπορεί δε να υπάρξει μια επιρροή στους παράγοντες αυτούς, αλλοιώνεται και η κλινική εικόνα της σχιζοφρένειας. Σε κάπως ελεύθερη μετάφραση αυτό σημαίνει ότι «λίγο σχιζοφρένεια» έχουμε και όλοι μέσα μας, και αυτή θα εμφανισθεί αν το περιβαλλοντικό ή οικογενειακό στρες αυξηθεί.
Βλέπουμε με έκπληξη ότι οι ερευνητές μεγάλων πανεπιστημίων αξίας ακριβών κονδυλίων επιχορηγούμενα από το δημόσιο ή την Ευρωπαϊκή Ένωση πιστοποιούν σε ότι αφορά τουλάχιστον τη σχιζοφρένεια τα επιστημονικά αυτονόητα.
Το ουσιαστικό που περιμένει κανείς είναι εμπνεύσεις νέων δρόμων έρευνας που θα οδηγήσουν σε θεραπευτικές λύσεις.

Το γονίδιο DRD2 απαντάται πολύ πιο συχνά στα άτομα που είναι εθισμένα στο αλκοόλ. Αντίθετα, το γόνίδιο MPDZ παρουσιάζεται πιο ισχυρό στους ανθρώπους που αντέχουν τα στερητικά συμπτώματα μετά από φάρμακα. Το γονίδιο CNRI και το γονίδιο HTR1B είναι αυτά που προάγουν τον εθισμό για τα ναρκωτικά. Το γονίδιο PER2 δημιουργεί μεγαλύτερη διάθεση για κατανάλωση αλκοόλ. Το γονίδιο CYP2A6 συναντάται σε αυτούς που αντέχουν περισσότερο τη νικοτίνη. Και τέλος, το γονίδιο ILDH*2 προστατεύει τους αλκοοολικούς από την περισσότερη κατανάλωση. Αντίθετα η απομόνωση του γονιδίου CRAEP βοηθάει στην αντίσταση για τη μορφίνη.
Αυτά τα διδασκαλίστικα και δυσνόητα από τον περισσότερο κόσμο για τις λειτουργίες των γονιδίων είναι αυτά που αυτή τη στιγμή κυριαρχούν ως επικρατούσα γνώση σχετικά με τη λειτουργία τους πάνω στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Η αλήθεια είναι πως κάποια αδιευκρίνιστη ακόμη, έστω μικρή, σχέση με τις ιδιότητες που τους αποδίδονται υπάρχει. Αυτό που δεν υπάρχει σίγουρα είναι ότι η μη ύπαρξή τους, λειτουργία τους ή μη λειτουργία τους δεν είναι σίγουρο ότι κάνει αυτό για το οποίο οι επιστήμονες φαντάζονται ότι είναι προορισμένο.
Σαφώς και υπάρχουν γονίδια στον οργανισμό που προσδιορίζουν τη μία ή την άλλη λειτουργία, αλλά, δεν προσδιορίζουν αυτή αυτόνομα, πέρα από τις περιπτώσεις που υπάρχει συνολική απουσία τους. Αν τα γονίδια υφίστανται έστω και λίγο σε αλληλεξάρτηση με άλλα γονίδια (πολυπαραγοντική διεργασία) και σε συνδυασμό με άλλα ένζυμα, πεπτίδια, γενικευμένες λειτουργίες, αλλά κυρίως σε σχέση με γενετικούς παράγοντες του περιβάλλοντος, τότε παίρνουν μια δραστηριότητα που είναι κατά πρώτο λόγο εξατομικευμένη. Δηλαδή, κάθε φορά ένα και μόνο άτομο.
Εάν, όμως, αυτά τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια αναλογία σε πολλούς οργανισμούς και στην ίδια οικογένεια, τότε μιλάμε για γονιδιακή προδιάθεση, γιατί απαντώνται συχνότερα σε συγγενή άτομα. Και πάλι, όμως, δε σημαίνει ότι η δραστηριότητά τους είναι καθοριστική. Πολύ μεγαλύτερο ρόλο παίζει το περιβάλλον και η σχέση που έχει το περιβάλλον με το άτομο στη συγκεκριμένη λειτουργία που πιθανόν συμμετέχει το γονίδιο της μίας ή της άλλης μορφής.
Τυπικό παράδειγμα είναι σε μια χώρα που απαγορεύεται παντελώς το κάπνισμα ή βρίσκεται και στην παρανομία ελάχιστες θα είναι οι ομάδες εκείνες που μετά από τη γέννησή τους, εφόσον δε θα έρθουν σε επαφή με τον καπνό, θα έχουν έναν τέτοιο εθισμό. Θα πρέπει από σύμπτωση να βρεθούν σε τέτοιους κύκλους, να επαναλάβουν πολλές φορές τη λειτουργία του καπνίσματος για να αναπτυχθεί πιθανόν εθισμός. Στην προκειμένη περίπτωση τα γονίδια που βοηθούν υπέρ ή κατά του καπνίσματος είναι ανενεργά, συνεπώς δεν έχουν ζωική παρουσία.
Όλα αυτά τα αναφέρουμε για να δείξουμε πως ο γονιδιακός παράγων αναμφισβήτητα έχει ένα ρόλο, γιατί είναι ο ρόλος της ύπαρξης του ανθρώπου, αλλά παράλληλα, οι περιβαλλοντικές αλλαγές, συνήθειες, νόμοι, καταστάσεις, επικοινωνιακοί παράγοντες, αλληλοεπίδραση του ενός ή του άλλου θέματος, είναι αυτά που θέτουν τη διαδικασία του εθισμού. Και επειδή αυτό είναι και γνωστό συνειδητά ή ασυνείδητα ο εθισμός μπορεί να στραφεί στη μία ή στην άλλη κατεύθυνση.
Τυπικό παράδειγμα στο neuromarketing, όπως λέγεται, είναι η λεγόμενη κατεύθυνση της συμπεριφοράς της αγοράς, όπου μπορούμε κάτω από την επήρεια της διαφήμισης να αγοράσουμε πράγματα που δεν θα χρειαζόμασταν. Για αυτόν τον εθισμό δε φταίνε τα γονίδια. Το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης το έχουν τα ΜΜΕ που μας κατευθύνουν εκεί. Βέβαια, αυτό είναι ένα απλό παράδειγμα για να γίνει κατανοητή η διαδικασία ή μέχρι που φτάνει η δύναμη λειτουργίας των γονιδίων μας.

Για την σύλληψη του Σερβοκροάτη ηγέτη Ράντοβαν Κάρατζιτς έχουν γραφτεί πάρα πολλά από πολιτικής και κοινωνικής άποψης.
Βέβαια, τα παιχνίδια πολιτικής δύναμης, ίντριγκας και εξουσίας για μια τέτοια προσωπικότητα αναλύονται από περιοδικά, εφημερίδες, ιντερνέτ, τηλεόραση, έντυπο τύπο κ.τ.λ. υπέρ του δέοντος αναλυτικά ανάλογα με την πολιτική θέση του καθενός.
Η περίπτωση όμως Κάρατζιτς έχει ιδιαίτερο ψυχαναλυτικό ενδιαφέρον. Ψυχίατρος ο ίδιος, ιδιαίτερα μορφωμένος, υψηλής διανόησης άνθρωπος αντιμετώπισε την παρανομία του σαν παιχνίδι χωρίς ουσιαστικές προφυλάξεις και προκαλώντας ο ίδιος την σύλληψή του. Είναι αξιοπερίεργο πως άργησε τόσο. Ο ύψιστος κανόνας στην παρανομία είναι «κρύβομαι». Εδώ ο Κάρατζιτς έπαιζε προκλητικά με εντελώς ανοιχτού τύπου ζωή ψυχιάτρου εν ενεργεία με όλες τις κοσμικές διακλαδώσεις που έχει αυτός ο τρόπος ζωής, π.χ. συνέδρια, παρουσιάσεις, ταξίδια, τηλεοράσεις, συνοδεία ωραίων κυριών κ.τ.λ.
Βέβαια, όλα αυτά δείχνουν ένα θάρρος υπέρμετρο και μια αγάπη για την δημόσια ζωή άκρως επικίνδυνη. Δείχνουν ένα χαρακτήρα εθισμένο στην δημόσια ζωή και στην συνειδητοποίηση της νοσηρής αναγνώρισης και επιβεβαίωσης.
Για μια ακόμη φορά φαίνεται ότι η εγκεφαλική λειτουργία του «μονοπατιού της επιβεβαίωσης» είναι ανώτερη από το ένστικτο της επιβίωσης. Η περίπτωση Κάρατζιτς είναι χαρακτηριστική και διδακτική, διότι όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο σε έναν υψηλής διανόησης ειδικευμένο γιατρό πρέπει να σκεφτούμε πόσο πιο ισχυρή και αποφασιστική για την ζωή του είναι για τον απλό άνθρωπο του δρόμου.

Ο εθισμός είναι σίγουρα κάτι πάρα πολύ κακό για τον εγκέφαλο. Δημιουργεί καταστάσεις, αναταραχές για τον εγκέφαλο που σίγουρα ο ίδιος ο εγκέφαλος δεν θα τις ήθελε. Για αυτό ακριβώς τον λόγο ο εγκέφαλος αντιδρά.
Αυτά που βλέπουμε σαν συμπτώματα, δηλαδή, τα στερητικά συμπτώματα με τις ταχυκαρδίες, ανησυχίες, εξάρσεις, ακρότητες, υπερκινητικότητα κλπ είναι όλα αντιδράσεις του εγκεφάλου σε μία διαταραχή της λειτουργίας του. μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι μόνο τα 2/3 του εγκεφάλου του μέσου ανθρώπου λειτουργούν. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Λειτουργεί όλος ο εγκέφαλος σε μια υποτονική μορφή προκειμένου να είναι σε εγρήγορση για όποτε χρειαστεί. Η λειτουργία αυτή είναι και κλιμακωτή και ομόκεντρη. Δηλαδή, διαθλάται σε όλο τον εγκέφαλο, απλώς κάθε γωνιά του που είναι προορισμένη για διαφορετική εργασία περιμένει τη στιγμή, το έναυσμα για να αρχίσει τη διαδικασία. Έτσι, λοιπόν, όταν από τον εθισμό σε ναρκωτικές ουσίες ή οποιαδήποτε άλλη εθιστική ουσία, φτάνει να διαταραχθεί μια συγκεκριμένη περιοχή, κάποια άλλη αρχίζει να αναβλύζει ενέργεια και δημιουργία με σκοπό να αναλάβει το έργο της διαταραγμένης περιοχής.
Σε αυτή τη διαδικασία δημιουργούνται δύο ταυτόχρονες λειτουργίες, η μία είναι η υπερδιέγερση που αναφέραμε και η δεύτερη είναι η νευρογένεση. Δηλαδή, παράγει ο εγκέφαλος καινούρια κύτταρα προκειμένου να τα προωθήσει στο μέρος της καταστροφής.
Αυτή τη λειτουργία την ομόκεντρη και διαθλαστική του εγκεφάλου την έχουμε δει και σε άλλες περιπτώσεις πάλι με νευροφυσιολογικές απεικονιστικές έρευνες, όπου πραγματικά διαπιστώνουμε, ιδιαίτερα σε τυφλούς ανθρώπους ή σε ανθρώπους που έχουν χάσει μέρος της όρασής τους, ότι ο εγκέφαλός τους υπερλειτουργεί ανά κέντρα τα οποία λαμβάνουν μέρος από το έλλειμμα της λειτουργίας της όρασης που έχει προέλθει. Δηλαδή, λειτουργεί ένα σύστημα «Ρομπέν των Δασών» μέσα στον εγκέφαλο, που παίρνει από τα πολλά, αναπλάθει και δίνει στις περιοχές που έχουν ανάγκη.
Ο οργανισμός του εγκεφάλου και η οργάνωσή του είχαν ήδη παρουσιάσει σημεία αυτού του φαινομένου που κλινικά τα είχαν επισημάνει οι νευρολόγοι και οι νευροχειρούργοι εδώ και καιρό. Τώρα τελευταία με τις απεικονιστικές μεθόδου, και ιδιαίτερα μέσω της έρευνας των ποζιτρονίων με την τομογραφία, μπόρεσαν και μελετήθηκαν αυτά. Έτσι, λοιπόν, στην περίπτωση του εθισμού έχουμε και μία ταυτόχρονη διεγερτική θεραπευτική ενέργεια του εγκεφάλου. Το θέμα είναι απολύτως ρυθμιστικό και εξισορροπητικό. Έχει ο εγκέφαλος τη δύναμη να υπερκεράσει το πρόβλημα που του παρουσιάζει ο εθισμός ή όχι;
Εδώ υπεισέρχεται και ο ρόλος του θεραπευτή – νευρολόγου, ο οποίος γνωρίζοντας, όσο γίνεται, τις διαδικασίες αυτές προωθεί εξισορροπητικούς μηχανισμούς, με όποιο τρόπο μπορεί και όσο μπορεί πιο γρήγορα.

Είναι γνωστό από την εποχή του Καρόλου Ντίκενς του μεγάλου Άγγλου συγγραφέα και του Λονδίνου της εποχής του. Ένα Λονδίνο της ανέχειας, φτώχειας, παρακμής, αδιαφορίας και κοινωνικού σκοταδιού. Κανένας δεν έδινε για τον άλλον την παραμικρή σημασία παρά μόνον για τον εαυτό του. Η προσωπική σωτηρία ήταν η ύστατη κοινωνική αρχή.
Στην επικαιρότητα το “φαινόμενο του περαστικού” το επανέφερε στην επικαιρότητα η Νεοϋορκέζα Κοινωνιολόγος Γουέσλευ Πέρσι με αφορμή τον θάνατο της Έσμυ Γκρίν. Οι εικόνες της Έσμι Γκρίν να πέφτει νεκρή μετά από ατελείωτες ώρες αναμονής στον προθάλαμο ενός νοσοκομείου του Μπρούκλιν έκαναν τον γύρο του κόσμου, γιατί ακριβώς το φαινόμενο του περαστικού δεν ήταν σε οποιοδήποτε νεοϋορκέζικο σταυροδρόμι, αλλά, στην αίθουσα αναμονής ενός ξακουστού ψυχιατρικού νοσοκομείου της περιοχής. Δύο ώρες μάλιστα η κ. Γκρίν βρισκόταν νεκρή στο πάτωμα πριν ενδιαφερθεί οποιοσδήποτε άλλος για την ίδια.
Η Έσμυ Γκρίν, 49 ετών από την Τζαμάικα, μέλος μια 12μελούς οικογένειας και η ίδια μητέρα 6 παιδιών, ήρθε στην Νέα Υόρκη προκειμένου να φροντίζει άλλα παιδιά και στέλνοντας την αμοιβή της για να ζήσουν τα δικά της στην Τζαμάικα.
Η τεράστια κοινωνική πίεση της καθημερινότητας της αμερικάνικης μεγαλόπολης την οδήγησε σε μια έξαρση ψυχικής διαταραχής και στο τέλος ασθενή στο νοσοκομείο όπου πέθανε πάνω στην καρέκλα ξαναθυμίζοντας σε όλους το «φαινόμενο του περαστικού».
Ο τύπος το σχολίασε με καυστικό τρόπο και αυτό-ειρωνία.
Ο λόγος που το αναφέρουμε εμείς είναι η έκπληξη πως από το Λονδίνο της εποχής του Κάρολου Ντίκενς ως την σημερινή κοσμοπολίτικη Νέα Υόρκη το φαινόμενο του περαστικού οξύνθηκε και όχι μειώθηκε.

Είναι δύο λέξεις καταλυτικές, οι οποίες και πρέπει να αναλυθούν για να μπορέσει κανείς να καταλάβει τη νευρολογική τους βάση λειτουργίας. Έχουμε από τη μία την ευχαρίστηση και από την άλλη τον εθισμό. Η ευχαρίστηση φέρνει εθισμό αναμφισβήτητα, για αυτό και τον δημιουργεί. Ο εθισμός, παράλληλα, για να κινηθεί και να αναπτυχθεί, θέλει την ευχαρίστηση. Από την ώρα που δε μπορεί ο ένας να προκαλέσει τον άλλο, σταματά η διαδικασία και ο εγκέφαλος μπαίνει σε άλλες καταστάσεις, π.χ. στην κατάθλιψη. Αυτό δε γίνεται πάρα πολλές φορές, δε σημαίνει ότι είναι αδύνατο. Απλά στην καθημερινότητα της ζωής δεν παρατηρείται και τόσο τακτικά.
Συνήθως, βλέπουμε τον ένα ή τον άλλο πόλο, δηλαδή, την ευχαρίστηση ή τον εθισμό, γιατί είναι πιο εντυπωσιακός. Προκαλεί, και η ένταση των συμπτωμάτων ή της απόρροιας που έχουν στο κοινωνικό περιβάλλον είναι πιο «τρανταχτή», μας αναγκάζει να τη βλέπουμε πιο τακτικά. Είναι γνωστό ότι η ευχαρίστηση μέσω κάποιου μηχανισμού, που αναφέραμε σε άλλες θέσεις, του λεγόμενου μονοπατιού επιβράβευσης, μέσα στον εγκέφαλο προκαλεί την ευχαρίστηση εκείνη διάθεση, η οποία διαχέει ουσίες, με πρωταγωνιστή την ντοπαμίνη, που διεγείρουν τον εγκέφαλο προς μια κατάσταση, ιδιαίτερα ευχάριστη και ιδιαίτερης ευεξίας για αυτόν.
Το μονοπάτι αυτό της επιβράβευσης ή ευχαρίστησης, που λειτουργεί με βάση την ντοπαμίνη, έχει σαν αντιδραστικό πόλο την έκκριση του αμινοβουτυρικού οξέως, που ελαττώνει τη δράση του. δηλαδή, βλέπουμε ότι μέσα στον εγκέφαλο υπάρχει μονίμως μια ζυγαριά ανάμεσα σε βασικές λειτουργίες της ευχαρίστησης και της μείωσής της. Όταν η υπέρμετρη ευχαρίστηση καταλύει σχεδόν τον έλεγχο του αμινοβουτυρικού οξέως και ζητά συνεχώς τη νέα, όπως είναι φυσιολογικό, επιβράβευσή της, έχουμε μια συνεχή χρονική διέγερση του μονοπατιού της επιβράβευσης στον εγκέφαλο και μια ατελείωτη έκκριση ντοπαμίνης.
Είτε προκαλείται αυτό από το γέλιο, τη χαρά, μια εκδρομή, συναναστροφές ή ακόμη από τα κολακευτικά λόγια τρίτων, ή από τη διάθεση επιβεβαίωσης μέσω τρίτων, η ντοπαμίνη εγχύεται και διεγείρει τους ίδιους υποδοχείς στον εγκέφαλο στο συγκεκριμένο μονοπάτι της επιβράβευσης. Αυτός είναι και ο λόγος που όλοι οι άνθρωποι θέλουν να πουν τα ίδια πράγματα ή να παρουσιάζονται στις τηλεοράσεις πολλές, φορές χωρίς να έχουν κανένα ιδίο συμφέρον.
Η εξήγηση γιατί το κάνουν εφόσον η ευχαρίστησή τους είναι καταστροφική, είναι απλή. Δεν λειτουργεί ο άλλος ο πόλος του αμινοβουτυρικού οξέως, το οποίο θα μπορούσε να ελαττώσει αυτή τη δόση ευχαρίστησης σε ένα αναπαραγωγικό επίπεδο.
Η επαναλαμβανόμενη, λοιπόν, ευχαρίστηση σαν εγκεφαλική δραστηριότητα προάγει τον εθισμό. Οι μεταξύ τους συγκρούσεις από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή με τη διέγερση καταστολής είναι συνεχείς και αφήνουν κλινικά συμπτώματα, που μπορεί κανείς να τα παρατηρήσει.
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να είναι με τη μορφή μανίας, δηλαδή μια συνεχής υπερδιεγερτική κατάσταση με μια μόνιμη χαρά, αλόγιστη κριτική, συνεχή αγορά διαφόρων αχρήστων πραγμάτων, μπορεί να είναι μια ανούσια προβολή, μπορεί να είναι μία άρνηση των όρων ζωής, συναναστροφής και επικοινωνίας χάρην μιας μονομανίας και να καταλήξει στην πλήρη εξάρτηση με τα στερητικά συμπτώματα, όπως του τζόγου ή στους διάφορους ναρκομανείς.
Όπως βλέπουμε, ευχαρίστηση και εθισμός βαδίζουν χέρι – χέρι και πρέπει κάποια στιγμή, όταν διαπιστώσουμε τις αποκλίσεις, και αυτές είναι ενοχλητικές παρ’ όλη την ευχαρίστηση που νιώθουμε, να καταφύγουμε στις διαδικασίες εκείνες που θα μας επαναφέρουν στην ισορροπία. Αν δεν μπορούμε μόνοι μας, τότε θα επικαλεστούμε ασφαλώς τη γνώμη κάποιου ειδικού.