NEURO-TALKS / ΝΕΥΡΟ-ΔΙΑΛΟΓΟΙ

ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΕΡΧΟΜΑΣΤΕ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ ΔΙΔΑΧΤΕΙ ΤΟΝ ΦΟΒΟ ΤΗΝ ΟΡΓΗ Η ΤΗΝ ΘΛΙΨΗ. ΠΑΡΟΛΑ ΑΥΤΑ ΤΑ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΣΤΕ.
Το γεγονός ότι έχουμε αισθήματα είναι ενδεικτικό του ότι έρχονται στην ζωή μαζί με την γέννα μας και είναι εξελικτικά το προϊόν περίπου 500 εκατομμυρίων ετών ανθρώπινης ανάπτυξης. Επόμενο είναι λοιπόν ότι αυτά τα οργανωμένα αισθήματα μέσα από τον άξονα του εγκεφάλου από το επίπεδο του στελέχους του εγκεφάλου μέχρι τα ημισφαίρια και την φαιά τους ουσία να έχουν πολύ ισχυρότερη δύναμη βολής, παρά η λογική η οποία είναι κάτι που δεν κληρονομείται αλλά μαθαίνεται. Έτσι λοιπόν εάν δεν ξέρουμε να αναμείξουμε καλά την λογική με τα συναισθήματα τα συναισθήματα έρχονται και μας «πλακώνουν» έτσι που να μην έχουμε περιθώριο αντίδρασης. Κατά κανόνα αυτά που μας μαθαίνει και η σύγχρονη νευρολογία με όλα τα καινούρια μηχανήματα που πλέον δίνουν την δυνατότητα στο εγκέφαλο να ανιχνεύει με χρώματα τις λειτουργίες του, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρέπει να αποφεύγουμε ότι μας κάνει κακό και να αναζητούμε ότι μας κάνει καλό. Πρέπει να βρίσκουμε τον μέσο δρόμο που να «ανακατεύουμε» συναισθήματα με βιώματα έτσι ώστε η ζωή μας να συνεχίζεται απροβλημάτιστη.

Ο ΤΕΧΝΗΤΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΜΠΟΥΤΛΑΙΡ. ΑΠΟ ΤΟΤΕ, Ο ΟΡΟΣ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΟΣ.

Διάφορες εθιστικές ουσίες διεγείρουν σχηματισμούς του εγκεφάλου στην παραγωγή νευροδιαβιβαστών και οπιοειδών. Αυτές, με την σειρά τους, τον γεμίζουν με ευχαρίστηση, χωρίς να υπάρχει κανένας εξωτερικός λόγος. Τον ξεγελούν έτσι, που ο εξαπατημένος εγκέφαλος να ζει μια ηδονή, που δεν υπάρχει. Όπως γράφει και ο ποιητής, να ζει έναν τεχνητό παράδεισο.
Ο εγκέφαλος έμαθε να ζει τον τεχνητό παράδεισο για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η ευχαρίστηση, που αισθάνεται εξαιτίας της απόλαυσης. Η απόλαυση λειτουργεί στο άτομο σαν αίσθηση της απαλής ευφορίας.
Ο δεύτερος λόγος είναι η ηδονή. Δηλαδή, το προ-στάδιο μιας ελπιδοφόρας, ιδιαίτερα ικανοποιητικής, δραστηριότητας. Ευχαρίστηση και ηδονή υπηρετούν κάτω από διαφορετικές διαδικασίες το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου.
Το σύστημα αυτό βρίσκεται στο κέντρο του εγκεφάλου και είναι ο κόμβος πολλαπλών νευρωνικών διασυνδέσεων.
Το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου είναι αυτό που κατευθύνει την ηδονή και την ευχαρίστηση. Σε αυτό το σημείο δρουν οι ναρκωτικές ουσίες, προκειμένου να ικανοποιήσουν τον έναν ή τον άλλο σκοπό.
Ο μηχανισμός αυτός αρχίζει να αδρανεί, όταν ο εγκέφαλος συνηθίζει την εξαρτησιογόνο ουσία και τότε είναι που «ζητάει» μεγαλύτερη ποσότητα από αυτήν. Παράλληλα, μοιραία αυξάνει η ηδονή για τον επικείμενο εθισμό.
Όσο τροφοδοτείται με ουσίες και εθιστικές καταστάσεις, τόσο περισσότερη χρήση ζητάει. Αυτό προκύπτει από το ότι οποιοσδήποτε παράγοντας βρίσκεται συνεχώς στον μέσο εγκέφαλο μας, που χημικά συγγενεύει πολύ με φυτικό όπιο και την ηρωίνη, και προκαλεί ευχαρίστηση. Είναι οι ουσίες αυτές που μας κάνουν αισθανόμαστε ευχάριστα μόνον και με την αίσθηση της παρουσίας τους.
Ενώ τα αυτόχθονα οπιοειδή παράγονται από τον εγκέφαλο με το καλό φαί, το σεξ ή την παρέα. Με την χρήση των ναρκωτικών έχουμε το αποτέλεσμα, δηλαδή, την ηδονή και την ευχαρίστηση, χωρίς να υπάρχει το εξωτερικό αίτιο.

Χωρίς στιγμές ηδονής και ευχαρίστησης είναι αδύνατον ζώα και άνθρωποι να υπάρξουν. Χρειάζονται και την ηδονή και την ευχαρίστηση προκειμένου να έχουν την ορμή να συνεχίσουν την ζωή τους. Με ευχάριστα συναισθήματα, που προκαλεί η φύση στα πλάσματά της, οδηγεί τους οργανισμούς προς την περαιτέρω επιβίωση και αναπαραγωγή. Έτσι, λοιπόν, η ευχαρίστηση στο φαγητό φροντίζει για την διατροφή, η ηδονή στο σεξ είναι κατάλληλη για την αναπαραγωγή και η ευχάριστη παρέα ή συνάθροιση των ανθρώπων σε κοινωνίες δημιουργεί αυτά τα ευχάριστα συναισθήματα που μας φέρνουν όλους κοντά.
Τα διάφορα φάρμακα και ουσίες που προκαλούν τους εθισμούς χρωστάν την μεγάλη τους «δημοτικότητα» μεταξύ των ανθρώπων και ζώων στην ίδια αρχή. Αυτά μπορούν και «καπελώνουν» τους μηχανισμούς σπουδαίων εγκεφαλικών διασυνδέσεων και κυκλωμάτων, που δημιουργούν τα ευχάριστα αισθήματα, που είναι αναγκαία για να συνεχιστεί η ζωή μας.
Για αυτό, μερικά από αυτά που έχουν την ικανότητα με διαφόρους τρόπους να διεγείρουν τους μηχανισμούς ευχαρίστησης και ηδονής του εγκεφάλου είναι και τα πλέον αγαπητά π.χ. όπως το τσιγάρο. Για παράδειγμα, ένα τσιγάρο στη στάση του λεωφορείου δίνει την αίσθηση της αναζωογόνησης και πολεμά την αναμονή. Αντίθετα, μετά το φαγητό το ίδιο τσιγάρο φέρνει την αίσθηση της χαλάρωσης.
Ασφαλώς και ένα τσιγάρο ή ένα ποτήρι κρασί ή ακόμη και μια ρουφηξιά από χόρτο δεν αποτελεί κατά την γνώμη των πολλών μια εξάρτηση. Είναι, όμως, σίγουρα μια αρχή μιας εξάρτησης.
Είναι με σιγουριά τα πρώτα βήματα.
Όσοι επιστήμονες έχουν ασχοληθεί με τον εθισμό ξέρουν πολύ καλά πόσο δύσκολο είναι να φέρουν τα πειραματόζωα στην κατάσταση εκείνη προκειμένου να εξαρτηθούν από τις διάφορες ουσίες. Άλλωστε, ποιος από εμάς δεν θυμάται πόσο δυσάρεστο ήταν το πρώτο αίσθημα από το τσιγάρο, την γεύση της μπύρας ή ακόμη περισσότερο, μιας απαγορευμένης ουσίας.
Όμως, ο φόβος του εξευτελισμού απέναντι σε συμμαθητές ή στην παρέα ή ακόμη περισσότερο, η αγωνία της επιβεβαίωσης μιας δήθεν ανωτερότητας μας οδήγησε όλους επανειλημμένως στην μικρή αυτή δοκιμή, η οποία επαναλαμβανόμενα έγινε συνήθεια και η συνήθεια κατάχρηση, γιατί ο εγκέφαλος είχε μάθει να «ακούει» αυτές τις συνήθειες που του έφερναν όλα εκείνα τα εξωτερικά ερεθίσματα σε ανάμνηση που δημιουργούν ευτυχία και ηδονή.
Έτσι, μετά τα πρώτα βήματα που γίνονται προς επιβεβαίωση ή σε αναζήτηση μιας «χαμένης» αξιοπρέπειας ή της «αντιμετώπισης» σαν κοινωνικά ίσο μέλος χρωστάμε όλοι τα πρώτα βήματα του εθισμού.
Όσο δύσκολο και αν είναι αυτό, πρέπει να το καταλάβουμε γιατί όταν θα ξεκινήσει κάποια θεραπεία αρχίζει ακριβώς από αυτό το σημείο.

Είναι δύο λέξεις καταλυτικές, οι οποίες και πρέπει να αναλυθούν για να μπορέσει κανείς να καταλάβει τη νευρολογική τους βάση λειτουργίας. Έχουμε από τη μία την ευχαρίστηση και από την άλλη τον εθισμό. Η ευχαρίστηση φέρνει εθισμό αναμφισβήτητα, για αυτό και τον δημιουργεί. Ο εθισμός, παράλληλα, για να κινηθεί και να αναπτυχθεί, θέλει την ευχαρίστηση. Από την ώρα που δε μπορεί ο ένας να προκαλέσει τον άλλο, σταματά η διαδικασία και ο εγκέφαλος μπαίνει σε άλλες καταστάσεις, π.χ. στην κατάθλιψη. Αυτό δε γίνεται πάρα πολλές φορές, δε σημαίνει ότι είναι αδύνατο. Απλά στην καθημερινότητα της ζωής δεν παρατηρείται και τόσο τακτικά.
Συνήθως, βλέπουμε τον ένα ή τον άλλο πόλο, δηλαδή, την ευχαρίστηση ή τον εθισμό, γιατί είναι πιο εντυπωσιακός. Προκαλεί, και η ένταση των συμπτωμάτων ή της απόρροιας που έχουν στο κοινωνικό περιβάλλον είναι πιο «τρανταχτή», μας αναγκάζει να τη βλέπουμε πιο τακτικά. Είναι γνωστό ότι η ευχαρίστηση μέσω κάποιου μηχανισμού, που αναφέραμε σε άλλες θέσεις, του λεγόμενου μονοπατιού επιβράβευσης, μέσα στον εγκέφαλο προκαλεί την ευχαρίστηση εκείνη διάθεση, η οποία διαχέει ουσίες, με πρωταγωνιστή την ντοπαμίνη, που διεγείρουν τον εγκέφαλο προς μια κατάσταση, ιδιαίτερα ευχάριστη και ιδιαίτερης ευεξίας για αυτόν.
Το μονοπάτι αυτό της επιβράβευσης ή ευχαρίστησης, που λειτουργεί με βάση την ντοπαμίνη, έχει σαν αντιδραστικό πόλο την έκκριση του αμινοβουτυρικού οξέως, που ελαττώνει τη δράση του. δηλαδή, βλέπουμε ότι μέσα στον εγκέφαλο υπάρχει μονίμως μια ζυγαριά ανάμεσα σε βασικές λειτουργίες της ευχαρίστησης και της μείωσής της. Όταν η υπέρμετρη ευχαρίστηση καταλύει σχεδόν τον έλεγχο του αμινοβουτυρικού οξέως και ζητά συνεχώς τη νέα, όπως είναι φυσιολογικό, επιβράβευσή της, έχουμε μια συνεχή χρονική διέγερση του μονοπατιού της επιβράβευσης στον εγκέφαλο και μια ατελείωτη έκκριση ντοπαμίνης.
Είτε προκαλείται αυτό από το γέλιο, τη χαρά, μια εκδρομή, συναναστροφές ή ακόμη από τα κολακευτικά λόγια τρίτων, ή από τη διάθεση επιβεβαίωσης μέσω τρίτων, η ντοπαμίνη εγχύεται και διεγείρει τους ίδιους υποδοχείς στον εγκέφαλο στο συγκεκριμένο μονοπάτι της επιβράβευσης. Αυτός είναι και ο λόγος που όλοι οι άνθρωποι θέλουν να πουν τα ίδια πράγματα ή να παρουσιάζονται στις τηλεοράσεις πολλές, φορές χωρίς να έχουν κανένα ιδίο συμφέρον.
Η εξήγηση γιατί το κάνουν εφόσον η ευχαρίστησή τους είναι καταστροφική, είναι απλή. Δεν λειτουργεί ο άλλος ο πόλος του αμινοβουτυρικού οξέως, το οποίο θα μπορούσε να ελαττώσει αυτή τη δόση ευχαρίστησης σε ένα αναπαραγωγικό επίπεδο.
Η επαναλαμβανόμενη, λοιπόν, ευχαρίστηση σαν εγκεφαλική δραστηριότητα προάγει τον εθισμό. Οι μεταξύ τους συγκρούσεις από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή με τη διέγερση καταστολής είναι συνεχείς και αφήνουν κλινικά συμπτώματα, που μπορεί κανείς να τα παρατηρήσει.
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να είναι με τη μορφή μανίας, δηλαδή μια συνεχής υπερδιεγερτική κατάσταση με μια μόνιμη χαρά, αλόγιστη κριτική, συνεχή αγορά διαφόρων αχρήστων πραγμάτων, μπορεί να είναι μια ανούσια προβολή, μπορεί να είναι μία άρνηση των όρων ζωής, συναναστροφής και επικοινωνίας χάρην μιας μονομανίας και να καταλήξει στην πλήρη εξάρτηση με τα στερητικά συμπτώματα, όπως του τζόγου ή στους διάφορους ναρκομανείς.
Όπως βλέπουμε, ευχαρίστηση και εθισμός βαδίζουν χέρι – χέρι και πρέπει κάποια στιγμή, όταν διαπιστώσουμε τις αποκλίσεις, και αυτές είναι ενοχλητικές παρ’ όλη την ευχαρίστηση που νιώθουμε, να καταφύγουμε στις διαδικασίες εκείνες που θα μας επαναφέρουν στην ισορροπία. Αν δεν μπορούμε μόνοι μας, τότε θα επικαλεστούμε ασφαλώς τη γνώμη κάποιου ειδικού.